Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ đã làm thay đổi căn bản phương thức tiếp nhận và lan truyền thông tin trong xã hội. Tốc độ lan truyền ngày càng nhanh, phạm vi tác động ngày càng rộng, trong khi nguồn tin ngày càng đa dạng, phức tạp, đan xen giữa chính thống và phi chính thống. Bên cạnh hệ thống báo chí cách mạng, không gian mạng hình thành những “dòng chảy thông tin” khó kiểm soát, dễ bị chi phối bởi cảm xúc, xu hướng đám đông hoặc các luồng quan điểm thiếu kiểm chứng. Điều đó đặt ra yêu cầu mới, cao hơn và khẩn trương hơn đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng và xử lý thông tin báo chí, nhằm bảo đảm giữ vững ổn định chính trị - xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Trong bối cảnh đó, Đề án số 11-ĐA/TU ngày 22/12/2021 về nâng cao hiệu quả chỉ đạo, định hướng và xử lý thông tin báo chí trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021–2025 được triển khai sâu rộng. Đây là bước đi chủ động, kịp thời, thể hiện quyết tâm chính trị của cấp ủy trong việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí. Sau 5 năm triển khai thực hiện, thực tiễn đã khẳng định Đề án là chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về báo chí, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân. Thực tiễn cũng cho thấy công tác chỉ đạo, định hướng và xử lý thông tin báo chí không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của một cơ quan, đơn vị mà là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên của toàn hệ thống chính trị. Công tác này phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng; gắn với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh trong tình hình mới.

Kết quả nổi bật sau 5 năm thực hiện

Sau 5 năm triển khai Đề án số 11-ĐA/TU, công tác chỉ đạo, định hướng và xử lý thông tin báo chí trên địa bàn tỉnh Nghệ An đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét cả về nhận thức, phương thức lãnh đạo và hiệu quả thực tiễn. Một trong những kết quả nổi bật là nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp đối với vai trò của báo chí và công tác định hướng thông tin. Ngay sau khi Đề án được ban hành, công tác quán triệt, phổ biến được triển khai đồng bộ, nghiêm túc từ tỉnh đến cơ sở. Hơn 35.000 cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên đã được học tập, quán triệt nội dung Đề án. Qua đó, nhận thức về vị trí, vai trò của báo chí trong công tác tư tưởng, tuyên truyền và định hướng dư luận xã hội được nâng lên rõ rệt. Công tác báo chí đã trở thành một cấu phần quan trọng trong lãnh đạo, điều hành và quản trị địa phương; là kênh thông tin thiết yếu gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh.

Trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trong việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí từng bước được nâng cao. Kỹ năng làm việc với báo chí, xử lý tình huống truyền thông và phản hồi thông tin dư luận được cải thiện. Cơ chế phát ngôn và cung cấp thông tin được thực hiện nền nếp hơn, hạn chế tình trạng né tránh, chậm trễ hoặc cung cấp thông tin chưa đầy đủ. Đặc biệt, việc duy trì nghiêm túc chế độ giao ban báo chí hằng tháng, họp báo định kỳ hằng quý của UBND tỉnh và chế độ báo cáo thông tin báo chí, dư luận xã hội hằng tuần của Thường trực Tỉnh ủy đã hình thành quy trình xử lý thông tin ngày càng chủ động, kịp thời và bài bản. Qua đó, nhiều vấn đề phức tạp, nhạy cảm được phát hiện sớm, chỉ đạo xử lý ngay từ cơ sở, không để phát sinh “điểm nóng”, góp phần giữ vững ổn định tư tưởng và tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Trong giai đoạn 2021–2025, việc giải quyết các vấn đề phức tạp, nhạy cảm do báo chí phản ánh từng bước được thực hiện theo quy trình rõ ràng và ổn định hơn. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành 268 văn bản chỉ đạo, liên quan đến 278 vấn đề được nêu trên báo chí. Nội dung tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực dễ phát sinh dư luận như dự án đầu tư, giải phóng mặt bằng, giao thông, giáo dục, môi trường và an ninh trật tự. Số liệu theo từng năm cho thấy xu hướng giảm dần số vụ việc phải xử lý ở cấp tỉnh: năm 2021 là 78 vấn đề; năm 2022 là 68; năm 2023 là 58; năm 2024 là 55; năm 2025 còn 24. Mức giảm gần 70% so với năm đầu kỳ phản ánh sự cải thiện trong phát hiện sớm và giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng vụ việc kéo dài hoặc lan rộng trên truyền thông.

Quy trình giải quyết được chuẩn hóa hơn so với giai đoạn trước. Nội dung báo chí phản ánh được phân loại rõ: nội dung đúng được yêu cầu khắc phục; nội dung chưa đầy đủ được bổ sung thông tin; nội dung sai lệch được phản hồi, đính chính theo quy định. Mỗi vụ việc đều xác định cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn báo cáo và phương thức phản hồi cụ thể. Kết quả xử lý được công khai qua các kênh chính thống. Chế độ giao ban báo chí hằng tháng, hệ thống điểm báo hằng ngày và báo cáo dư luận hằng tuần tạo thành chu trình theo dõi – xử lý – phản hồi tương đối ổn định. Sự phối hợp giữa Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, cơ quan quản lý nhà nước về báo chí và các địa phương góp phần rút ngắn thời gian giải quyết và giảm tình trạng thông tin suy diễn, thiếu kiểm chứng trên không gian mạng.

Giai đoạn 2021–2025 đã ghi nhận bước chuyển rõ rệt trong việc ứng dụng công nghệ số phục vụ công tác theo dõi và xử lý thông tin báo chí, mạng xã hội. Hệ thống điểm báo được duy trì thường xuyên; phần mềm tổng hợp và phân tích thông tin (Reputa) được sử dụng để thu thập dữ liệu từ báo chí và không gian mạng, phục vụ đánh giá xu hướng dư luận. Các nội dung phản ánh được lượng hóa theo tỷ lệ tích cực – trung tính – tiêu cực, qua đó hỗ trợ công tác tham mưu, cảnh báo sớm và đề xuất giải pháp xử lý. Việc sử dụng công cụ phân tích dữ liệu giúp chuyển từ theo dõi thủ công sang theo dõi có hệ thống, giảm phụ thuộc vào cảm tính và tăng khả năng tổng hợp thông tin trên diện rộng. Dữ liệu thu thập được phục vụ trực tiếp cho báo cáo định kỳ, báo cáo đột xuất và công tác dự báo tình hình. Tại Kết luận số 30-KL/TU, ngày 05/02/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy tiếp tục đặt ra yêu cầu tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), chatbot, ChatGPT trong theo dõi, phân tích và xử lý thông tin báo chí, mạng xã hội, nhằm nâng cao năng lực phân tích dữ liệu lớn, rút ngắn thời gian tổng hợp thông tin và tăng độ chính xác trong dự báo xu hướng truyền thông.

Song song với công tác định hướng và cung cấp thông tin, việc kiểm soát và xử lý vi phạm trong hoạt động báo chí, trang thông tin điện tử và mạng xã hội được thực hiện theo quy định pháp luật. Từ năm 2021 đến nay, đã xử phạt vi phạm hành chính 20 phóng viên, nhà báo về hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, vu khống, xúc phạm uy tín tổ chức, danh dự cá nhân, với tổng số tiền 363.500.000 đồng; nhắc nhở, chấn chỉnh 20 phóng viên, nhà báo liên quan đến việc tuân thủ quy tắc sử dụng mạng xã hội. Đồng thời, xử phạt 03 cơ quan báo chí thực hiện không đúng tôn chỉ, mục đích với tổng số tiền 90.000.000 đồng; xử phạt 02 cơ quan báo chí đăng, phát thông tin sai sự thật với số tiền 15.000.000 đồng; xử phạt 01 doanh nghiệp truyền thông do không gỡ bỏ nội dung thông tin sau khi nguồn trích dẫn đã gỡ bỏ. Các biện pháp xử lý tập trung vào hành vi đăng tải thông tin sai sự thật, khai thác nội dung ngoài tôn chỉ, mục đích hoặc sử dụng mạng xã hội không đúng quy định. Việc áp dụng chế tài hành chính được thực hiện trên cơ sở Luật Báo chí và các quy định liên quan, góp phần tăng tính tuân thủ trong hoạt động báo chí và truyền thông số. Đồng thời, quá trình xử lý được kết hợp với nhắc nhở, trao đổi trực tiếp với cơ quan báo chí và phóng viên nhằm điều chỉnh phương thức tác nghiệp, hạn chế vi phạm lặp lại.

Một số định hướng giai đoạn 2026–2030

Giai đoạn 2026–2030 xác định phương châm thực hiện là “Chủ động, kịp thời, minh bạch, thuyết phục, hiệu quả”, nhằm nâng cao chất lượng công tác chỉ đạo, định hướng và xử lý thông tin báo chí trong bối cảnh truyền thông số tiếp tục phát triển nhanh. Trên cơ sở đó, cần tập trung vào các nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, đổi mới phương thức định hướng báo chí theo hướng chủ động và gắn với nhiệm vụ phát triển của tỉnh. Công tác định hướng phải phục vụ trực tiếp việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, cải cách hành chính, chuyển đổi số và thu hút đầu tư. Không chỉ xử lý vấn đề khi phát sinh, các cơ quan, địa phương phải chủ động cung cấp thông tin chính thống ngay từ đầu đối với những nội dung có khả năng thu hút dư luận. Giảm “khoảng trống thông tin” là yêu cầu quan trọng để hạn chế suy diễn và thông tin sai lệch trên không gian mạng.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình theo dõi - xử lý - phản hồi thông tin. Tiếp tục duy trì giao ban báo chí, điểm báo hằng ngày và cơ chế báo cáo dư luận định kỳ; phân công rõ trách nhiệm, xác định thời hạn xử lý cụ thể đối với từng vụ việc. Kết quả xử lý cần được phản hồi qua các kênh chính thống, bảo đảm tính minh bạch và nhất quán trong thông tin.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý thông tin. Tăng cường sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu truyền thông để tổng hợp, phân loại và dự báo xu hướng dư luận. Ứng dụng AI, chatbot và các nền tảng phân tích nhằm rút ngắn thời gian tham mưu, nâng cao độ chính xác trong nhận diện sớm nguy cơ truyền thông. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ; việc đánh giá và quyết định giải pháp xử lý vẫn thuộc trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác tham mưu báo chí. Trọng tâm là bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống truyền thông phức tạp, kỹ năng phát ngôn và cung cấp thông tin đúng quy định, năng lực phân tích dữ liệu truyền thông số và khả năng sử dụng công cụ công nghệ trong tổng hợp, dự báo. Việc đào tạo cần gắn với thực tiễn, tăng cường xử lý tình huống cụ thể.

Thứ năm, tăng cường trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trên không gian mạng. Việc sử dụng mạng xã hội phải tuân thủ quy định về phát ngôn và kỷ luật thông tin; đồng thời chủ động chia sẻ thông tin chính thống, phản hồi nội dung sai lệch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và bảo đảm sự thống nhất trong thông tin. Trách nhiệm ứng xử trên môi trường số cần được xem là một nội dung trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm. Xây dựng cơ chế quản trị truyền thông chủ động, có quy trình rõ ràng, ứng dụng công nghệ hiệu quả và phát huy vai trò của toàn hệ thống chính trị trong bảo đảm môi trường thông tin ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.

Kim Lưu, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy