Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới được Bộ Chính trị ban hành vào ngày 07/01/2026, ngay trước thềm Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn và tư duy đổi mới sâu sắc, mang tính đột phá của Đảng ta về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp phát triển quốc gia - dân tộc.

Văn hóa có một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc, do cộng đồng sáng tạo, bồi đắp từ trong quá trình dựng nước và giữ nước, là quá trình giao lưu, tiếp thu của nhiều nền văn minh trên thế giới, nó tạo nên một sức sống bền bỉ, mãnh liệt, có sức mạnh lan tỏa, là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực quan trọng để dân tộc Việt Nam tồn tại, phát triển, hội nhập với các nền văn hóa trong khu vực và trên thế giới.

Khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa đối với phát triển đất nước, trong suốt quá trình lãnh đạo Đảng ta đã luôn đề cao vai trò của văn hoá, coi văn hoá là một trong những yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hoạch định chính sách. Từ Đổi mới đất nước đến nay, nhiều Nghị quyết quan trọng về văn hóa được ban hành và luôn có sự thống nhất, điều chỉnh, bổ sung theo từng giai đoạn phát triển của đất nước, trong đó phải kể đến Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII (1998) về "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc"- đặt nền móng tư duy cho phát triển văn hóa thời kỳ đổi mới, Nghị quyết số 33-NQ/TW, ngày 09/6/2014 Hội nghị lần thứ 9 BCH Trung ương Đảng khóa XI về “xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”...

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, thế giới biến động nhanh, khó lường, chuyển đổi số đang tái cấu trúc toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội, kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng rất cần thiết đặt ra yêu cầu mới đối với phát triển văn hóa. Cùng với nhiều Nghị quyết chiến lược được Bộ Chính trị ban hành thời gian vừa qua nhằm đưa đất nước vững bước tiến mạnh vào kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa được Bộ Chính trị ban hành vào ngày 07/01/2026 trước ngày diễn ra Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện rõ tầm nhìn dài hạn và tư duy đổi mới sâu sắc, mang tính đột phá của Đảng ta về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp phát triển quốc gia - dân tộc. Trong bối cảnh hiện nay, Nghị quyết 80- NQ/TW ra đời là một yêu cầu khách quan, đánh dấu một bước phát triển mới về nhận thức và hành động, không chỉ góp phần giải quyết những vấn đề cấp bách của đời sống văn hóa mà còn tạo nền tảng chính trị, tư tưởng vững chắc, lâu dài để xây dựng con người Việt Nam trong thời đại mới, khơi dậy nguồn lực nội sinh, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Nghị quyết cũng khẳng định các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới, trở thành Nghị quyết soi đường cho kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên Việt Nam phát triển phồn vinh, hạnh phúc, hùng cường và thịnh vượng.

Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam cho thấy những điểm mới, nổi bật, tạo tiền đề quan trọng để văn hóa nói riêng, Việt Nam nói chung phát triển và hội nhập trong kỷ nguyên mới.

Thứ nhất, Nghị quyết 80-NQ/TW khẳng định và nâng tầm vị thế của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia. Nếu như trước đây, văn hóa được tiếp cận như là vai trò của tinh thần, định hướng giá trị, "văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, là động lực của phát triển kinh tế xã hội" thì Nghị quyết 80-NQ/TW đã có bước chuyển mình về tư duy từ "văn hóa là nền tảng tinh thần" sang "văn hóa là nền tảng của phát triển", xác lập một cách rõ ràng về vị trí, vai trò của văn hóa là "nguồn lực nội sinh, động lực của sự phát triển", văn hóa trở thành một trong những trụ cột của phát triển, bởi nó có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, sức cạnh tranh, sức mạnh quốc gia và hội nhập quốc tế. Đồng thời, văn hóa được ngang tầm với kinh tế - chính trị - xã hội, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Thứ hai, Nghị quyết 80-NQ/TW khẳng định con người ở vị trí trung tâm và xuyên suốt trong chiến lược phát triển văn hóa bởi con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là đối tượng hưởng thụ các giá trị văn hóa. Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, không chỉ về đạo đức, lối sống, mà còn về trí tuệ, thể chất, năng lực sáng tạo, ý thức công dân và khả năng thích ứng với xã hội hiện đại, xã hội số. Bên cạnh đó, việc xác lập nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa định hướng tư tưởng mà còn là cơ sở để định hình hành vi xã hội, củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn kết cộng đồng.

Việc Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam lấy ngày 24/11 hằng năm làm "Ngày Văn hóa Việt Nam", với chủ trương là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương, để Nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh. Mỗi cá nhân, mỗi gia đình, cộng đồng được hòa mình vào các sự kiện văn hóa của dân tộc đã thể hiện rõ quan điểm lấy con người làm trung tâm của sự phát triển. Đảng ta cũng nhìn nhận phát triển văn hóa, đặt con người ở vị trí trung tâm thì không thể tách rời giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số bởi đó là cơ sở để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, có bản lĩnh văn hóa vững vàng, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Thứ ba, Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh đến các yếu tố liên quan đến chuyển đổi số và chủ quyền văn hóa trên không gian mạng. Ngày nay, không gian văn hóa không chỉ tồn tại trong môi trường gia đình, cộng đồng, làng xã mà nó còn hiện diện mạnh mẽ trên không gian mạng, trên các nền tảng số, từ đó hình thành nên văn hóa số. Nghị quyết cho thấy, Đảng ta đã nhận thức rõ vai trò của văn hóa số đối với phát triển. Văn hóa số không chỉ mở ra không gian sáng tạo mới mà còn tạo động lực trực tiếp cho phát triển nhanh thông qua việc lan tỏa mạnh mẽ giá trị, tri thức và sản phẩm văn hóa Việt Nam trên toàn cầu. Văn hóa số thúc đẩy sự hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên công nghệ, nội dung sáng tạo và giá trị văn hóa, qua đó đóng góp tăng trưởng kinh tế bằng nguồn lực mềm. Nghị quyết cũng đề cập đến việc cần phải có những định hướng giá trị, quản lý nội dung, phát huy sáng tạo để gìn giữ, phát huy được các giá trị văn hóa truyền thống được coi là nền tảng, bản sắc của dân tộc Việt Nam, tránh nguy cơ bị xói mòn, đứt gãy, lai căng... Nhận diện rõ thách thức từ sự bùng nổ của các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới và sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai, Nghị quyết đã chủ động xây dựng "Nền tảng văn hóa số toàn dân"; số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp Quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026; Ứng dụng AI, Big Data, Blockchain trong sản xuất và phân phối văn hóa; bảo đảm an ninh và chủ quyền văn hóa số và yêu cầu xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trên không gian số và làm trong sạch môi trường văn hóa số...

Thứ tư, Nghị quyết 80-NQ/TW lần đầu tiên đặt mục tiêu cụ thể, dài hạn cho công nghiệp văn hóa, coi Công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế chiến lược cho phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới. Ngay từ Hội nghị Trung ương 9 khóa XI (2014), Đảng ta đã xác định xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với hoàn thiện thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa là một trong sáu nhiệm vụ trọng tâm của chiến lược xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam. Trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV và Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa đã khẳng định yêu cầu "phát triển mạnh công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa" và xem đây là một ngành kinh tế mới, vận hành trong bối cảnh chuyển đổi số nhanh chóng và hội nhập quốc tế sâu rộng. Việc đặt công nghiệp văn hóa vào nhóm các ngành kinh tế chiến lược phản ánh nhận thức mới: văn hóa không chỉ là giá trị tinh thần mà còn là nguồn lực kinh tế quan trọng, dựa trên tri thức, sáng tạo và bản sắc dân tộc, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng, việc làm và sức mạnh cạnh tranh quốc gia. Công nghiệp văn hóa cũng góp phần tạo điều kiện bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc một cách sống động, biến tài sản văn hóa thành nguồn lực phát triển; tăng cường sức mạnh mềm và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế; mở rộng thị trường văn hóa ra khu vực và thế giới; xây dựng thương hiệu quốc gia dựa trên giá trị và bản sắc văn hóa Việt Nam. Sự tích hợp giữa văn hóa - kinh tế - công nghệ trong công nghiệp văn hóa không chỉ mang lại động lực tăng trưởng nhanh mà còn bảo đảm phát triển bền vững.

Thứ năm, có lẽ Nghị quyết 80-NQ/TW là Nghị quyết đầu tiên thể hiện rõ khát vọng sáng tạo, lan tỏa, quảng bá văn hóa Việt Nam hình thành thương hiệu, tạo uy tín và sức ảnh hưởng trên trường quốc tế một cách mạnh mẽ như vậy. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu nằm trong Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) vào năm 2045 và để đạt được vị thế này, Nghị quyết đề ra các giải pháp chiến lược: Thành lập các trung tâm văn hóa Việt Nam tại nước ngoài (ưu tiên đối tác chiến lược toàn diện); Xây dựng thương hiệu quốc gia về văn hóa, du lịch; Phát triển đội ngũ "đại sứ văn hóa" và mạng lưới chuyên gia toàn cầu; Xuất khẩu các sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh toàn cầu... đã khẳng định sự quyết tâm trong tư duy, hành động để hội nhập và vươn xa của văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa với nhiều điểm mới, nổi bật sẽ tạo tiền đề, cơ hội để văn hóa có sức bật mạnh mẽ về sáng tạo, đặc biệt là qua các ngành công nghiệp văn hóa và không gian sáng tạo, du lịch văn hóa và ngoại giao văn hóa. 

Hồng Vui, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy