Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội, cùng các đại biểu tham dự Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: Viết Chung

Tham dự Lễ kỷ niệm có Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn; Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài; cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, MTTQ Việt Nam, đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và các đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự Lễ kỷ niệm có Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Khắc Thận, cùng các đại biểu trong đoàn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Viết Chung

Khẳng định giá trị lịch sử và tư tưởng của Hiến pháp năm 1946

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, sự kiện 80 năm Ngày Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên là dịp để nhìn lại chặng đường lập hiến của đất nước, khẳng định những giá trị lịch sử, chính trị, pháp lý có ý nghĩa sâu sắc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thành kính tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh - người đặt nền móng cho Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và nền lập hiến Việt Nam; đồng thời bày tỏ tri ân sâu sắc đối với Quốc hội khóa I và các thế hệ đại biểu Quốc hội qua các nhiệm kỳ đã có nhiều cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước.

Nhắc lại tư tưởng lập hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, ngay trong quá trình tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã sớm nhận thức sâu sắc vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong bảo đảm quyền độc lập, tự do, dân chủ của Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại chương trình Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: Viết Chung

Sau khi giành được độc lập, mặc dù đất nước đứng trước muôn vàn khó khăn, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đặc biệt coi trọng việc tổ chức Tổng tuyển cử, xây dựng Hiến pháp. Bởi nền độc lập dân tộc cần được củng cố bằng một Nhà nước có cơ sở pháp lý vững chắc, trong đó Nhân dân thực sự trở thành người chủ của đất nước.

Ngày 9/11/1946, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sự kiện lịch sử này đánh dấu bước phát triển quan trọng của nền lập hiến Việt Nam, khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân, đề cao tinh thần đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ và xác lập những nguyên tắc nền tảng trong tổ chức, hoạt động của Nhà nước mới.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, giá trị sâu xa của Hiến pháp năm 1946 là sự gắn kết giữa thành quả giành độc lập dân tộc với quyền làm chủ của Nhân dân và việc tổ chức chính quyền bằng Hiến pháp. Tinh thần đại đoàn kết, nguyên tắc bình đẳng công dân và bảo đảm quyền dân chủ đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tập hợp sức mạnh toàn dân trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu tham dự Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: Viết Chung

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Sức mạnh của Nhà nước bắt nguồn từ Nhân dân và phải được sử dụng để phụng sự Nhân dân”. Đây cũng là di sản có ý nghĩa sâu sắc của Hiến pháp năm 1946 đối với sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay.

Trải qua các giai đoạn cách mạng, những giá trị cốt lõi của Hiến pháp năm 1946 tiếp tục được kế thừa và phát triển. Hiến pháp năm 2013 cùng việc sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2025 đã thể chế hóa những bước phát triển trong nhận thức và thực tiễn tổ chức quyền lực nhà nước; ngày càng đề cao quyền con người, quyền công dân, đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, kế thừa di sản lập hiến không chỉ là giữ vững những giá trị nền tảng mà còn phải chủ động đổi mới trên cơ sở tổng kết thực tiễn. Việc nghiên cứu hoàn thiện Hiến pháp cần được chuẩn bị thấu đáo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và củng cố niềm tin của Nhân dân.

Nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp trên cơ sở tổng kết thực tiễn

Đề cập yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định những nhiệm vụ lớn nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu tham dự Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: Viết Chung

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng, môi trường quốc tế có nhiều biến động, đất nước cần một hệ thống thể chế đồng bộ, khả thi và bộ máy nhà nước đủ năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương, chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại yêu cầu tại Nghị quyết số 27 về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật, tạo đột phá về thể chế.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn vẫn còn khoảng cách giữa quy định và thực hiện, giữa thẩm quyền được giao với nguồn lực, năng lực đáp ứng. Một số nơi trách nhiệm chưa rõ, phối hợp thiếu chặt chẽ, quyền lợi chính đáng của người dân chậm được giải quyết.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Viết Chung

Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị tập trung thực hiện tốt ba định hướng lớn.

Thứ nhất, bảo đảm Hiến pháp được tôn trọng, thực hiện nghiêm túc; chủ động nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Hiến pháp. Mọi hoạt động xây dựng pháp luật, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước phải tuân thủ Hiến pháp. Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội cần đề cao trách nhiệm bảo đảm tính hợp hiến của hệ thống pháp luật, tăng cường giám sát việc tuân theo Hiến pháp, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và làm rõ trách nhiệm.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu thực hiện định hướng của Bộ Chính trị tại Kết luận số 17, tổ chức tốt việc tổng kết thi hành Hiến pháp năm 2013, chuẩn bị đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi tổng thể Hiến pháp.

Việc tổng kết cần đánh giá cả những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025, xác định rõ những giá trị cần kế thừa và những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Quá trình nghiên cứu phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy trí tuệ của Nhân dân, bảo đảm tính khoa học, dân chủ, thận trọng, đúng thẩm quyền và trình tự hiến định.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Viết Chung

Thứ hai, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước; quyền làm chủ phải được thể hiện thực chất trong tham gia xây dựng chính sách, giám sát hoạt động công quyền và quyết định những vấn đề theo quy định của Hiến pháp, pháp luật.

Đối với đại biểu Quốc hội, yêu cầu đặt ra là phải gắn bó mật thiết với cử tri, phản ánh trung thực nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, đồng thời xem xét các vấn đề trên cơ sở lợi ích chung của đất nước. Việc tiếp nhận kiến nghị phải gắn với theo dõi, giám sát kết quả giải quyết.

Cùng với đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cần nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội; các cơ quan nhà nước phải tiếp thu, giải trình rõ ràng ý kiến của Nhân dân. Việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân phải được thể hiện bằng khả năng thực hiện các quyền hiến định và cơ chế bảo vệ hữu hiệu trong thực tiễn.

Thứ ba, không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và các quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu việc hoàn thiện pháp luật phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, gắn kết giữa các lĩnh vực; đặc biệt, “không để quy định này mở đường, quy định khác lại tạo ra rào cản”.

Các đại biểu tham dự Kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên. Ảnh: Viết Chung

Pháp luật cần tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với phát triển. Các quyết sách về ngân sách, đầu tư, sử dụng tài nguyên phải được xem xét toàn diện trên cơ sở hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững: “Phát triển hôm nay phải tạo thêm năng lực cho ngày mai, không để lợi ích trước mắt làm tổn hại môi trường, sự ổn định và cơ hội của các thế hệ”.

Cùng với nâng cao chất lượng quyết sách, Quốc hội cần tăng cường giám sát kết quả thực hiện, việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Hoạt động giám sát phải xác định rõ nội dung cần khắc phục, trách nhiệm và thời hạn thực hiện, bảo đảm các kiến nghị được giải quyết thực chất.

Đổi mới mạnh mẽ hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế

Phát biểu tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã làm sâu sắc thêm giá trị của Hiến pháp năm 1946 trên cả phương diện kỹ thuật lập hiến và tư tưởng, chính trị, pháp lý; đồng thời đặt ra những yêu cầu quan trọng đối với hoạt động của Quốc hội trong thời gian tới.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Quốc hội sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế. Ảnh: Viết Chung

Nhìn lại chặng đường hơn 80 năm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy, phương thức hoạt động, ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật. Mỗi bản Hiến pháp, đạo luật, nghị quyết và quyết định của Quốc hội đều gắn liền với vận mệnh quốc gia, dân tộc, kết hợp hài hòa “ý Đảng, lòng Dân”, phản ánh niềm tin và nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp Nhân dân.

Trong giai đoạn mới, trước yêu cầu nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển đất nước, công tác xây dựng, thi hành pháp luật tiếp tục được xác định là khâu đột phá quan trọng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, Quốc hội sẽ đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, không ngừng nâng cao chất lượng hoạt động lập hiến, lập pháp, đi trước một bước về thể chế. Quốc hội sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để quyết định những vấn đề khó, vấn đề mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ, qua đó mở đường cho đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và tạo điều kiện để đất nước phát triển nhanh, bền vững.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự ủng hộ của Nhân dân và sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan trong hệ thống chính trị, Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, dân chủ, sáng tạo, hoàn thành tốt trọng trách được giao.

Nguồn: BNA