1. Mạch nguồn từ dấu mốc lịch sử năm 1946 đến “Ngày Văn hóa Việt Nam”

Cách đây tròn 80 năm, vào ngày 24/11/1946, giữa lúc vận mệnh dân tộc đang đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, thù trong giặc ngoài đe dọa nền độc lập non trẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp dự và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất tổ chức ở Nhà hát Lớn Hà Nội. Tại diễn đàn lịch sử này, Người đã đưa ra luận điểm kinh điển, mang tầm nhìn vượt thời đại: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.

Lời huấn thị của Bác không chỉ xác lập vai trò tiên phong của văn hóa trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc mà còn đặt nền móng tư tưởng cho một nền văn hóa mới mang tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng. Người căn dặn: văn hóa phải sửa đổi được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ; phải làm cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập, tự do; phải gắn bó máu thịt với đời sống của Nhân dân và vì hạnh phúc của đồng bào.

Trải qua 80 năm với bao thăng trầm của lịch sử, tư tưởng “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” luôn được Đảng ta kế thừa, bổ sung và phát triển qua các kỳ Đại hội và những nghị quyết chuyên đề quan trọng như Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), Nghị quyết số 33-NQ/TW (khóa XI) và Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021.

Đặc biệt, bước vào năm 2026 - năm bản lề mở ra kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, sau đó được Quốc hội thể chế hóa bằng Nghị quyết chuyên đề về phát triển văn hóa. Một điểm nhấn mang tính lịch sử của Nghị quyết số 80-NQ/TW là việc chính thức quyết nghị chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, đồng thời quy định người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương trong ngày này.

Quyết sách nhân văn và đột phá này không chỉ là sự tri ân sâu sắc đối với dấu mốc Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946, mà còn đưa văn hóa từ vị trí “nền tảng tinh thần” trở thành trụ cột điều tiết, là nguồn lực nội sinh ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội, tạo điều kiện để mỗi người dân được trực tiếp thụ hưởng và sáng tạo các giá trị văn hóa.

2. Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc - Bệ đỡ vững chắc cho đời sống văn hóa cơ sở

Nếu Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) tôn vinh chiều sâu tư tưởng, bản sắc và sức sáng tạo của dân tộc, thì Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) - gắn với kỷ niệm Ngày truyền thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam - chính là không gian thực tiễn sinh động nhất để văn hóa bén rễ và nảy nở trong từng cộng đồng dân cư.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”. Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh, đại đoàn kết toàn dân tộc vừa là mục tiêu, vừa là động lực hàng đầu, đồng thời là nét đẹp văn hóa truyền thống quý báu của người Việt. Không có khối đại đoàn kết thì không thể giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; ngược lại, chính những giá trị văn hóa tương thân tương ái, trọng nghĩa tình, “tối lửa tắt đèn có nhau” lại là chất keo bền chặt nhất gắn kết triệu trái tim người Việt thành một khối thống nhất.

Sự giao thoa giữa Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) trong tháng 11 hằng năm tạo nên một chuỗi sinh hoạt chính trị - văn hóa giàu ý nghĩa ở cơ sở:

- Biến chủ trương thành hành động cộng đồng: Các hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam không còn nằm trên văn bản mà được cụ thể hóa thành hương ước, quy ước ở từng thôn, xóm, khối, bản.

- Khơi dậy vai trò chủ thể của Nhân dân: Trong không khí đầm ấm của “Bữa cơm đại đoàn kết”, những làn điệu dân ca, trò chơi dân gian, những câu chuyện nghĩa tình xóm giềng được tái hiện, giúp người dân vừa là người sáng tạo, vừa là người gìn giữ và thụ hưởng văn hóa.

- Củng cố “thế trận lòng dân”: Thông qua biểu dương gương người tốt, việc tốt, hỗ trợ hộ nghèo và bàn bạc việc chung của khu dân cư, niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước ngày càng được bồi đắp vững chắc.

3. Nghệ An: Chuyển hóa bản sắc xứ Nghệ và sức mạnh đoàn kết thành động lực phát triển

Là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mảnh đất “địa linh nhân kiệt” giàu truyền thống yêu nước, hiếu học và cách mạng, Nghệ An luôn xác định xây dựng văn hóa, con người và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong chiến lược phát triển.

Nhìn lại hành trình đổi mới, đặc biệt qua 10 năm thực hiện Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 14/12/2016 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về “xây dựng con người văn hóa, gia đình văn hóa Nghệ An đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển” gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, bức tranh đời sống văn hóa ở Nghệ An đã ghi nhận những gam màu tươi sáng và thực chất:

- Nâng tầm chất lượng danh hiệu văn hóa và thiết chế cơ sở: Công tác bình xét các danh hiệu văn hóa được triển khai chặt chẽ, thực chất theo tinh thần các quy định mới của Chính phủ (Nghị định 86/2023/NĐ-CP và Nghị định 375/2026/NĐ-CP), kiên quyết khắc phục bệnh thành tích. Toàn tỉnh hiện có 250 gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc cấp tỉnh, 28 đại biểu gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch tặng bằng khen; có 103 điển hình làng, bản, khối phố tiêu biểu xuất sắc cấp tỉnh, 3 điển hình làng, bản, xã tiêu biểu cấp toàn quốc; 241 mô hình văn hóa tiêu biểu cấp tỉnh và 787 dòng họ văn hóa. Tỷ lệ gia đình văn hóa đạt 84,5%. Hệ thống nhà văn hóa, sân tập thể thao tại các khối, xóm, bản được đầu tư khang trang từ nguồn lực xã hội hóa, đưa tỷ lệ người dân tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt 37% và gia đình thể thao đạt 26%.

- Bảo tồn di sản gắn với sinh kế cộng đồng: Nghệ An đã dành nhiều tâm huyết bảo tồn và phát huy các giá trị di sản vật thể và phi vật thể vô giá như Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên, Di tích Xô Viết Nghệ Tĩnh, Khu di tích Truông Bồn, đền Cuông, đền Cờn... Đặc biệt, Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại - tiếp tục được trao truyền mạnh mẽ qua hàng trăm câu lạc bộ từ trường học đến khu dân cư. Tại miền Tây Nghệ An, các mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông, Ơ Đu đang từng bước mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân.

- Tỏa sáng tinh thần đại đoàn kết trong gian khó: Bản lĩnh kiên cường và tấm lòng nhân ái của người xứ Nghệ càng tỏa sáng mỗi khi đối mặt với thiên tai, bão lũ hay dịch bệnh. Hưởng ứng lời kêu gọi của Mặt trận Tổ quốc các cấp, phong trào “Cả nước chung tay vì người nghèo”, chương trình vận động hỗ trợ xây dựng, sửa chữa hàng chục nghìn ngôi nhà cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn về nhà ở trên địa bàn tỉnh đã nhận được sự hưởng ứng sâu rộng. Hàng vạn hộ gia đình tại Nghệ An đã tự nguyện hiến hàng triệu mét vuông đất, tháo dỡ tường rào, đóng góp ngày công để mở rộng đường giao thông, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.

Bên cạnh những thành tựu tự hào, thực tiễn tại Nghệ An cũng đặt ra những yêu cầu mới cần giải quyết căn cơ: khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa vùng đô thị, đồng bằng với vùng cao biên giới vẫn còn hiện hữu; hạ tầng một số nhà văn hóa sau sáp nhập khối, xóm còn chật hẹp; và những tác động phức tạp từ mặt trái của không gian mạng, trí tuệ nhân tạo đến đạo đức, lối sống của một bộ phận giới trẻ.

4. Khát vọng vươn tầm của Nghệ An trong kỷ nguyên mới

Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Nghệ An khóa XX (nhiệm kỳ 2025 - 2030), tỉnh Nghệ An đang bước vào giai đoạn phát triển mới với tâm thế chủ động, xác định bốn định hướng đột phá về văn hóa và đại đoàn kết:

- Xây dựng con người Nghệ An phát triển toàn diện - kết tinh giữa “Trí tuệ toàn cầu” và “Tâm hồn xứ Nghệ”: Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng nghĩa tình, kiên trung của quê hương, Nghệ An chú trọng bồi dưỡng thế hệ công dân mới có bản lĩnh chính trị vững vàng, khát vọng cống hiến, làm chủ khoa học công nghệ và kỹ năng số, đồng thời giữ gìn cốt cách trung thực, nhân ái, không bị hòa tan trước những trào lưu lệch chuẩn trên không gian mạng.

- Đẩy mạnh chuyển đổi số, kiến tạo không gian văn hóa số đậm đà bản sắc: Tập trung số hóa hệ thống di tích lịch sử, bảo tàng, thư viện và kho tàng Dân ca Ví, Giặm; ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR/AR) để quảng bá Không gian văn hóa Hồ Chí Minh và các điểm đến di sản của Nghệ An vươn tầm quốc tế.

- Phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa gắn với du lịch xanh: Khuyến khích doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo đầu tư vào các sản phẩm văn hóa đặc trưng, kết nối du lịch văn hóa - lịch sử vùng đồng bằng, ven biển với du lịch sinh thái - cộng đồng miền Tây Nghệ An, biến tài nguyên văn hóa thành tài sản và động lực tăng trưởng kinh tế.

- Nâng tầm chất lượng Ngày hội Đại đoàn kết (18/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11): Đổi mới tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao quần chúng theo hướng thiết thực, hướng mạnh về cơ sở, vùng sâu, vùng xa; phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, người có uy tín trong cộng đồng để khối đại đoàn kết toàn dân tộc mãi là thành đồng vững chắc bảo vệ và kiến thiết quê hương.

Tám mươi năm đã đi qua kể từ mùa thu lịch sử năm 1946, lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” vẫn vẹn nguyên giá trị thời sự, soi rọi từng bước đi của dân tộc. Trong không khí phấn khởi của Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và dấu mốc lần đầu tiên cả nước đón chào Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Nghệ An càng thêm tự hào và quyết tâm biến truyền thống văn hiến, cách mạng cùng sức mạnh đại đoàn kết thành bệ phóng vững chắc, đưa quê hương Bác Hồ phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng là trung tâm kinh tế - văn hóa của khu vực Bắc Trung Bộ và cả nước.

Hồng Vui, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy