Lịch sử đất nước Việt Nam đã khẳng định vai trò và vị thế của thanh niên, với nhiều trang sử chói lọi của dân tộc gắn với những anh hùng dân tộc và lớp lớp thế hệ trong độ tuổi “mùa xuân của cuộc đời”. Từ Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Quốc Toản... trong cuộc chiến chống lại ngoại bang phương Bắc đến Nguyễn Ái Quốc (người ra đi tìm đường cứu nước ở tuổi 21), Trần Phú, Nguyễn Văn Cừ, Lê Hồng Phong (những Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam)... trong cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc trước ách thống trị của thực dân phương Tây, cùng hàng triệu thanh niên “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”... đã khẳng định hào khí và vai trò “dời non lấp biển” của thanh niên Việt Nam qua các thế hệ.

Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, cũng đang được chứng kiến những cống hiến rất quan trọng của giới trẻ trong góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Thanh niên đang được xác định là “nhân tố chủ chốt trong việc định hình và phát triển tương lai của đất nước... sự lớn mạnh của tuổi trẻ là thành công của Đảng, là thắng lợi của sự nghiệp cách mạng, là sự trường tồn của dân tộc”[1].

Ra đời gắn liền với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng của Đảng, của dân tộc

Ngay sau khi dự Đại hội quốc tế thanh niên cộng sản lần thứ IV vào tháng 7/1924 và chủ trì soạn thảo  “Luận cương về thanh niên thuộc địa”, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc thành lập các tổ chức cơ sở của Đoàn Thanh niên Cộng sản. Cùng với sự ra đời của các tổ chức Đảng Cộng sản từ cuối năm 1929, trên đất nước đã hình thành những cơ sở đầu tiên của Đoàn Thanh niên Cộng sản, đó là các chi bộ Đoàn và các nhóm đoàn viên hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng do các đảng viên trự tiếp phụ trách[2].

Trong Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng (tháng 2/1930), công tác vận động thanh niên đã được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và các đại biểu đặc biệt quan tâm. Với việc thông qua Chính cương, Sách lược, Điều lệ vắn tắt của Đảng. Hội nghị đã thông qua Điều lệ của Đoàn Thanh niên cộng sản và trong Điều lệ văn tắt của Đảng đã ghi rõ một điều kiện quan trọng: Người dưới 21 tuổi phải vào thanh niên cộng sản đoàn. Trong Báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản, ngày 18/2/1930, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc nhấn mạnh: Ban Chấp hành Trung ương của Đảng, ngoài công tác hằng ngày cần phải tổ chức ngay Đoàn Thanh niên Cộng sản. Như vậy, vấn đề Đoàn Thanh niên Cộng sản đã được khẳng định ngay từ những ngày đầu thành lập Đảng[3].

Tháng 10/1930, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất đã thảo luận và thông qua nhiều văn kiện có ý nghĩa lịch sử to lớn, trong đó có Án Nghị quyết của Quốc tế Thanh niên Cộng sản Đoàn; đồng thời xác định Đoàn là đội dự bị, là người giúp sức và hoạt động theo đường lối, chủ trương của Đảng: “phải làm cho hết thảy đảng viên hiểu rằng công việc Thanh niên Cộng sản Đoàn là một việc cần kíp - quan trọng như là việc Đảng vậy”[4].

Tiếp đó, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Trần Phú, diễn ra tại Sài Gòn vào cuối tháng 3/1931 đã giành nhiều thời gian để bàn về công tác xây dựng Đoàn. Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ hai, phần về công tác thanh niên đã chỉ rõ: “Lập tức các Đảng bộ địa phương phải mau mau tổ chức những uỷ viên tổ chức ra Đoàn, đốc xuất cho chi bộ tổ chức; tổ chức cơ quan báo chương về việc vận động của Đoàn và phải chỉ đạo cho các chi bộ mới thành lập của Đoàn bắt đầu hoạt động trong quần chúng thanh niên được những khẩu hiệu của thanh niên mà hiệu triệu quần chúng”[5].

Như vậy, đến năm 1931, sau quá trình chuẩn bị lâu dài, gian khổ từ năm 1925 đến năm 1930, dưới sự lãnh đạo của Hội Việt Nam thanh niên cách mạng và Đảng Cộng sản Đông Dương, tổ chức thanh niên cơ sở ở nước ta, từ bước đầu hiếm hoi với những nhóm nhỏ đoàn viên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc rèn luyện đã phát triển nhanh chóng, trưởng thành vượt bậc, có tổ chức và sinh hoạt riêng, đánh dấu sự ra đời của tổ chức cộng sản thanh niên. Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương (nay là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh) ra đời theo yêu cầu cấp bách và chiến lược của nhiệm vụ cách mạng, tập hợp và giáo dục thanh niên theo Đảng, theo Bác Hồ làm cách mạng, giải phóng dân tộc.

Trải qua các thời kỳ cách mạng khác nhau, tên Đoàn được thay đổi cho phù hợp với nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ: Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương (1931- 1936); Đoàn Thanh niên Dân chủ Đông Dương (1936 - 1939), Đoàn Thanh niên Phản đế Đông Dương (1939 - 1941), Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam (1941 - 1956), Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam (1956 - 1970), Đoàn Thanh niên Lao động Hồ Chí Minh (1970 - 1976), Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (từ 1976 đến nay). Dù ở giai đoạn cách mạng nào và với tên gọi nào, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, với niềm tin không lay chuyển vào sự lãnh đạo của Đảng, bằng sức trẻ và nhiệt huyết cháy bỏng của tuổi thanh xuân, bằng trí tuệ và tinh thần xung kích, tình nguyện luôn trung thành và tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng; tập hợp, giáo dục thanh niên hiểu về lý tưởng cách mạng của Đảng, một lòng đi theo Đảng làm cách mạng.

Vai trò tiên phong của thanh niên

Trong thư gửi thanh niên và nhi đồng năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội". Bác khẳng định vai trò quan trọng của tuổi trẻ là nguồn nhân lực dồi dào, sáng tạo, là tương lai và sức sống của đất nước..., đó là thế mạnh, là vốn quý của tuổi trẻ. Với tư cách là đội ngũ dự bị, lực lượng kế cận hùng hậu của cách mạng và là những người chủ tương lai của nước nhà, các thế hệ thanh niên đất nước ta đã luôn nêu cao truyền thống yêu nước, chí khí anh hùng, bất khuất của dân tộc, không ngại gian khổ, không sợ hy sinh, sẵn sàng dấn thân, hăng hái xông pha đi tiên phong trên mọi lĩnh vực, có nhiều cống hiến to lớn vào sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

Đó là thế hệ thanh niên khao khát tự do, thực hiện lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Dù có đốt cháy dãy Trường Sơn cũng phải giành cho được độc lập, tự do” làm nên Cách mạng Tháng Tám lịch sử; đó là thế hệ thanh niên “Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh” đưa dân tộc vượt qua hoàn cảnh khó khăn “ngàn cân treo sợi tóc”; đó là thế hệ thanh niên “Ba sẵn sàng”,  “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” ở miền Bắc, “Năm xung phong” ở miền Nam, đã cùng với toàn quân, toàn dân ta giành thắng lợi vĩ đại, giải phóng miền Nam, thu non sông về một mối; đó là thế hệ thanh niên kiên định giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, đi đầu trong đổi mới, bằng niềm tin, trí tuệ, sức trẻ, vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội với những công trình thanh niên cộng sản khai phá đất hoang, xây đảo thanh niên, lập làng thanh niên tại vùng biên giới, hải đảo.

Dưới ngọn cờ vinh quang của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếp nối truyền thống của lớp thanh niên đi trước, thế hệ thanh niên ngày nay luôn luôn trung thành tuyệt đối và tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, nêu cao lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, sẵn sàng dấn thân vì sự nghiệp cách mạng, tình nguyện vì cộng đồng, đến những nơi gian khó, đảm nhận những việc mới, việc khó, tiên phong trong ứng dụng khoa học - công nghệ; ra sức học tập, lao động, rèn luyện để xây dựng nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Cùng với phong trào thanh niên, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đã liên tục trưởng thành, lớn mạnh, khẳng định vị trí quan trọng trong đoàn kết, tập hợp, chăm lo cho thanh niên, phát huy sức mạnh của các tầng lớp thanh niên tham gia phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Trong những năm gần đây, công tác Hội và phong trào thanh niên Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào những thành tựu chung của đất nước. Nổi bật là các hoạt động “Tôi yêu Tổ quốc tôi”; “Thanh niên làm theo lời Bác, sống đẹp vì cộng đồng”, “Thanh niên với văn hóa giao thông”, “Tỏa sáng nghị lực Việt”, “Xây dựng văn hóa đọc trong thanh niên”, “Thắp sáng ước mơ hoàn lương”, “Thanh niên Việt Nam đồng hành cùng hàng Việt Nam” và nhiều phong trào khác, đã tiếp tục lan tỏa tình yêu đất nước, kết nối, thôi thúc hội viên, thanh niên xác định trách nhiệm với gia đình và Tổ quốc, ra sức học tập, lao động, cống hiến, rèn luyện bản lĩnh, ý chí, góp phần tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Điển hình là phong trào “Tôi yêu Tổ quốc tôi” với các nội hàm vận động thanh niên thi đua rèn luyện, thi đua cống hiến, sống có trách nhiệm được triển khai rộng rãi, thu hút và đi sâu vào đời sống thanh niên, nâng cao tinh thần tự hào dân tộc, lan tỏa, cổ vũ, thôi thúc và hiệu triệu đông đảo thanh niên thể hiện lòng yêu nước bằng những hành động cụ thể.

Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đang cùng thanh niên Việt Nam tạo dựng những hình ảnh đẹp về lớp thanh niên Việt Nam thời kỳ mới, nỗ lực trong học tập và làm theo lời Bác, nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật; lập thân, lập nghiệp, làm giàu chính đáng; bảo vệ môi trường; tình nguyện vì cộng đồng; góp tiếng nói bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc; bảo tồn các giá trị truyền thống văn hóa dân tộc.

Sứ mệnh thanh niên trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, như một sự vận động hợp quy luật khách quan của lịch sử. Nhưng cơ hội “vàng” tự nó sẽ không trở thành hiện thực, nếu thiếu đi vai trò chủ thể của con người. Thanh niên được xác định là tầng lớp nhạy bén, dễ tiếp thu và thích nghi với những xu hướng mới, là trung tâm của xã hội, là rường cột của nước nhà, nhất thiết phải khẳng định được vài trò của mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc: tiên phong, sáng tạo, dám đương đầu với thử thách, dấn thân vào một “không gian mới” chưa có những tiền lệ kinh nghiệm, nhưng cũng ẩn dấu nhiều tiềm năng phát triển bứt phá cho đất nước.

Khi xác định thanh niên là tương lai của đất nước, cũng đồng thời là sự khẳng định vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong hiện tại. Vì vậy, thanh niên phải ý thức sâu sắc được trách nhiệm, vai trò và niềm tự hào khi được lịch sử trao cho cơ hội và sứ mệnh lớn lao của dân tộc.

Lực lượng thanh niên cần không ngừng học tập, giác ngộ, bồi lắp lý tưởng, sống cống hiến, rèn luyện bản thân có “tâm trong, trí sáng, hoài bão lớn”. Tin tưởng vào vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản và con đường cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Thường xuyên tu dưỡng, rèn luyện tố chất năng lực về: trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng hội nhập quốc tế. Từng bước định hình và thể hiện phẩm chất đạo đức và lối sống cao đẹp để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Sống có trách nhiệm, thể hiện được vai trò của mình trong mọi hoạt động của đời sống xã hội. Phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện vì cộng đồng, đoàn kết, sáng tạo, kỷ cương và trách nhiệm đối với bản thân, công việc và xã hội.

Đất nước ta đang đứng trước cơ hội vươn mình, nhưng như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhận định: “đất nước có vững bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình hay không, đến năm 2045 có sánh vai với các cường quốc năm châu như tâm nguyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh và ước vọng của toàn dân tộc hay không, phụ thuộc rất lớn vào đóng góp lực lượng thanh niên - thế hệ tương lai của đất nước”[6], nên lực lượng thanh niên phải nhận thức được trách nhiệm và thể hiện được vai trò của mình trước thời cơ “vàng” của dân tộc./.

Hồng Vui, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy