Từ chủ trương đến hành động thiết thực ở địa phương

Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đây là định hướng quan trọng, khẳng định vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức tổ chức và huy động nguồn lực để văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống xã hội.

Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16, ngày 24/4/2026, lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, tiếp tục khẳng định vị trí của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là dịp tôn vinh các giá trị truyền thống, mà còn tạo cơ hội khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, sức sáng tạo và trách nhiệm của mỗi người dân trong gìn giữ, phát huy di sản văn hóa.

Cụ thể hóa chủ trương đó, ngày 30/9/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 35/CT-TTg về tổ chức các hoạt động kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Theo đó, các hoạt động cần được tổ chức rộng khắp, phong phú, sinh động, vui tươi, ý nghĩa; lấy người dân làm trung tâm, là chủ thể tham gia, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Việc kết nối Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) với ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) hình thành chuỗi hoạt động từ ngày 18 đến 24/11, tạo điều kiện để văn hóa gắn bó chặt chẽ hơn với đời sống cộng đồng và sự phát triển của từng địa phương.

Tinh thần xuyên suốt là chuyển từ cách tổ chức thiên về sự kiện sang phát huy sức sống văn hóa từ cơ sở; từ việc người dân tham dự các chương trình có sẵn sang chủ động lựa chọn nội dung, sáng tạo hoạt động và cùng cộng đồng gìn giữ, trao truyền di sản. Hiệu quả không chỉ được đánh giá qua quy mô chương trình, mà quan trọng hơn là mức độ tham gia của Nhân dân, sức lan tỏa của các giá trị văn hóa và khả năng duy trì hoạt động lâu dài.

Nghệ An chủ động cụ thể hóa, lấy cộng đồng làm hạt nhân

Bám sát định hướng của Trung ương, ngày 10/8/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 739/KH-UBND về tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026” trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch xác định yêu cầu tổ chức các hoạt động thiết thực, hiệu quả, an toàn, tiết kiệm, tránh hình thức, lãng phí; huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân, trí thức, doanh nghiệp và các tầng lớp Nhân dân. Trong đó, địa bàn cơ sở, khu dân cư là hạt nhân, người dân giữ vai trò chủ thể và trung tâm của các hoạt động văn hóa.

Theo đó, việc triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam tại Nghệ An cần gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản với xây dựng đời sống văn hóa, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển kinh tế - xã hội. Mỗi hoạt động cần xuất phát từ đặc điểm văn hóa, nhu cầu và điều kiện thực tế của cộng đồng, tạo cơ hội để người dân trực tiếp tham gia, thể hiện năng lực sáng tạo và niềm tự hào về quê hương.

Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, trong tâm trong 11/2026 trên báo chí, phát thanh, truyền hình, hệ thống thông tin cơ sở và môi trường số, tập trung giới thiệu di sản, con người, điểm đến văn hóa - du lịch và những giá trị đặc sắc của quê hương Nghệ An. Việc ứng dụng công nghệ số, truyền thông đa phương tiện góp phần mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa, nhất là đối với giới trẻ, người Nghệ An ở xa quê và du khách.

Một điểm nhấn của chuỗi các sự kiện là chương trình “Hành trình khám phá, trải nghiệm văn hóa miền Tây xứ Nghệ”. Các cơ sở lưu trú, homestay, farmstay được khuyến khích giới thiệu văn hóa truyền thống, Dân ca Ví, Giặm, nghệ thuật trình diễn dân gian của các dân tộc thiểu số, trò chơi dân gian và những trải nghiệm đặc trưng. Qua đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành sản phẩm trải nghiệm, gắn với du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và quảng bá hình ảnh miền Tây Nghệ An.

Cùng với đó, Triển lãm “Đất và Người Nghệ An” sẽ được tổ chức trong tháng 11/2026 tại Trung tâm Văn hóa tỉnh, giới thiệu các tác phẩm nhiếp ảnh, hội họa về thiên nhiên, con người, bản sắc và thành tựu phát triển của quê hương. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian tại địa phương sẽ kết nối hoạt động cấp tỉnh với đời sống văn hóa ở từng cộng đồng dân cư.

Đánh thức những giá trị riêng có của văn hóa xứ Nghệ

Nghệ An là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, cách mạng, nơi hội tụ những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Từ Dân ca Ví, Giặm đằm sâu nghĩa tình đến các lễ hội truyền thống, phong tục tập quán, nghề thủ công, ẩm thực, trò chơi dân gian và không gian văn hóa của các dân tộc anh em, mỗi vùng quê đều có những nét riêng góp phần tạo nên diện mạo phong phú của văn hóa xứ Nghệ.

Các câu lạc bộ dân ca, nghệ nhân và người am hiểu làn điệu cổ có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong tổ chức sinh hoạt, hướng dẫn thế hệ trẻ tập hát, tìm hiểu lời ca, làn điệu và những câu chuyện gắn với quê hương. Những buổi giao lưu giữa các câu lạc bộ, cuộc gặp gỡ giữa nghệ nhân với học sinh, thanh niên hay chương trình biểu diễn do chính người dân xây dựng sẽ góp phần trao truyền di sản một cách tự nhiên, bền vững.

Bên cạnh Ví, Giặm, văn hóa Nghệ An còn được tạo nên từ sự đa dạng của các cộng đồng dân tộc. Lễ hội, trang phục, nhạc cụ, điệu múa, ẩm thực, nghề thủ công và phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông cùng các cộng đồng khác là những sắc màu quý giá trong bức tranh văn hóa xứ Nghệ. Việc giới thiệu, thực hành và trải nghiệm các giá trị này cần có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng chủ thể, tôn trọng đặc trưng văn hóa, tránh sân khấu hóa hoặc biến phong tục thành hoạt động trình diễn đơn thuần.

Ở mỗi làng quê, khối phố, giá trị văn hóa còn hiện diện trong những điều bình dị: món ăn truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, nghề thủ công của gia đình, trò chơi dân gian gắn với ký ức tuổi thơ, lễ hội làng, di tích lịch sử hay câu chuyện về những người góp sức xây dựng quê hương. Khi được nhận diện, lựa chọn và giới thiệu phù hợp, những giá trị ấy có thể trở thành điểm nhấn của hoạt động văn hóa tại địa phương.

Đưa Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự trở thành ngày hội của Nhân dân

Để chủ trương của Trung ương và Kế hoạch của tỉnh đi vào cuộc sống, các địa phương cần chủ động phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp, các tổ chức chính trị - xã hội, trường học, đơn vị văn hóa, nghệ nhân, người có uy tín và doanh nghiệp xây dựng chương trình phù hợp với điều kiện thực tế.

Trọng tâm là tổ chức chuỗi hoạt động từ ngày 18 đến 24/11 tại thôn, bản, khối phố và không gian sinh hoạt cộng đồng, gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Các hoạt động cần phong phú nhưng không chạy theo quy mô, hình thức; chú trọng giao lưu văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian, giới thiệu ẩm thực, sản phẩm địa phương, trình diễn nghề truyền thống và trải nghiệm di sản, tạo cơ hội để người dân cùng tham gia.

Mỗi xã, phường cần lựa chọn ít nhất một hoạt động, sản phẩm, câu chuyện hoặc không gian văn hóa tiêu biểu để giới thiệu, quảng bá; đồng thời duy trì ít nhất một hoạt động hoặc mô hình phù hợp sau ngày hội.

Gắn Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc là dịp để văn hóa phát huy vai trò kết nối con người, bồi đắp tình làng nghĩa xóm và tăng cường sự gắn bó giữa các thế hệ, dân tộc, cộng đồng dân cư. Một đêm diễn Ví, Giặm, một gian hàng sản vật quê hương, một buổi trải nghiệm nghề truyền thống hay một trò chơi dân gian đều có thể trở thành cơ hội để người dân gặp gỡ, chia sẻ và thêm tự hào về nơi mình sinh sống.

Với Nghệ An, phát huy văn hóa không chỉ là gìn giữ những giá trị đã có, mà còn phải tạo điều kiện để di sản tiếp tục sống trong đời sống hiện đại, thích ứng với nhu cầu mới nhưng không đánh mất bản sắc. Khi văn hóa gắn với giáo dục, du lịch, sáng tạo và sinh kế, các giá trị truyền thống sẽ có thêm điều kiện được bảo tồn và lan tỏa.

Từ chủ trương của Trung ương, sự chỉ đạo của tỉnh đến hành động cụ thể tại từng xã, phường, thôn, bản, khối phố, mỗi cấp, mỗi ngành cần xác định rõ trách nhiệm trong khơi dậy nguồn lực văn hóa từ cộng đồng. Khi người dân trở thành chủ thể, nghệ nhân là người trao truyền, thế hệ trẻ là lực lượng tiếp nối và mỗi địa phương chủ động phát huy nét đặc sắc của mình, văn hóa sẽ không chỉ được tôn vinh trong những ngày kỷ niệm mà còn trở thành nguồn lực thường xuyên cho phát triển.

Khơi nguồn sức mạnh từ bản sắc xứ Nghệ chính là bắt đầu từ những giá trị gần gũi nhất trong đời sống Nhân dân; để mỗi người dân là một chủ thể sáng tạo, mỗi cộng đồng là một sắc màu văn hóa, góp phần bồi đắp sức mạnh đoàn kết và khát vọng phát triển của Nghệ An trong tương lai.

                                                    Trần Thị Mai, Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ