Thực tiễn cho thấy, đây không chỉ là việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, giảm cấp trung gian, tinh gọn đầu mối tổ chức, mà sâu xa hơn là quá trình tái cấu trúc không gian quản lý, tái phân bổ nguồn lực, đổi mới phương thức quản trị địa phương và xây dựng năng lực quản trị cơ sở đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tổng số cấp ủy viên cấp xã là 3.289 đồng chí, trong đó nữ chiếm 25,2%, dân tộc thiểu số chiếm 23,3%, tôn giáo chiếm 0,3%; độ tuổi dưới 40 tuổi chiếm 16,2%, từ 41 đến  dưới 50 tuổi chiếm 61,5%, từ 50 tuổi trở lên chiếm 22,3%; trình độ chuyên môn Đại học trở lên chiếm 99.8%, Cao đẳng, trung cấp chiếm 0,2%; Cao cấp, cử nhân chính trị chiếm 30,5%, trung cấp chính trị chiếm 69,2%, sơ cấp chiếm 0,3%.

* Những điểm sáng trong chỉ đạo đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy cấp xã trong thời gian vừa qua tại tỉnh Nghệ An

Thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý biên chế và sử dụng công chức tại cấp xã: Ban Thường vụ Tỉnh ủy chủ động phân cấp mạnh cho cấp xã trong quản lý, sử dụng biên chế và công chức theo hướng cấp xã được chủ động điều chỉnh, bố trí biên chế nội bộ; điều động, sắp xếp cán bộ, công chức giữa các khối đảng, đoàn thể và chính quyền và thực hiện một số nội dung quản lý cán bộ thuộc thẩm quyền.

Triển khai mô hình “Hỗ trợ người dân ngoài giờ hành chính và đối tượng yếu thế” trong thực hiện thủ tục hành chính. Một số địa phương triển khai mô hình hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính ngoài giờ hành chính hoặc vào ngày Thứ Bảy, Chủ nhật tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã; đồng thời chủ động tổ chức các điểm hỗ trợ trực tiếp tại thôn, xóm, khu dân cư hoặc về tận gia đình đối với người cao tuổi, người khuyết tật, người khó khăn trong đi lại và người hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ.

 Triển khai mô hình “Bình dân học vụ số” gắn với phát huy vai trò của Tổ công nghệ số cộng đồng trong hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số. Thông qua vai trò nòng cốt của tổ chức Đoàn Thanh niên, các đoàn thể và Tổ công nghệ số cộng đồng, nhiều địa phương triển khai mô hình “Bình dân học vụ số” nhằm hướng dẫn người dân tiếp cận, sử dụng các nền tảng số và dịch vụ số thiết yếu trong đời sống hằng ngày.

 Xác định các điểm nghẽn cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, tháo gỡ trong vận hành chính quyền 02 cấp, tháng 12/2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành kế hoạch và thành lập 14 đoàn giám sát do các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy làm Trưởng đoàn để thực hiện giám sát việc lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm đối với ban thường vụ đảng ủy 130/130 xã, phường và 4 ban quản lý dự án cấp tỉnh, trong đó có tập trung vào việc vận hành chính quyền địa phương 02 cấp. Ngày 19/01/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Thông báo số 164-TB/TU để kết luận giám sát việc lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm. Tháng 3/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy tiếp tục thành lập 13 Đoàn giám sát do các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy làm Trưởng đoàn thực hiện giám sát trực tiếp tại 39 đơn vị; 97 đơn vị còn lại thực hiện tự giám sát, báo cáo kết quả về Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Sau giám sát, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành 39 thông báo kết luận, đồng thời ban hành 06 chỉ thị để lãnh đạo khắc phục các khó khăn, “điểm nghẽn” trong vận hành mô hình mới và chỉ đạo, đôn đốc thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo xử lý các dự án tồn đọng, vướng mắc cấp tỉnh do đồng chí Bí thư Tỉnh ủy trực tiếp làm Trưởng Ban; giao Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy quán triệt, phổ biến các chỉ thị tới các chi bộ, đảng viên để thực hiện; giao Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy giám sát thường xuyên việc thực hiện các chỉ thị, hằng tháng tổng hợp báo cáo Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Đặc biệt, từ tháng 12/2025 đến nay, các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy đã trực tiếp làm việc với 130 xã, phường (theo cụm) để nắm tình hình vận hành của hệ thống chính trị và kết quả thực hiện nhiệm vụ trên các lĩnh vực, đồng thời trực tiếp chỉ đạo xử lý các khó khăn, vướng mắc, kiến nghị, đề xuất của cơ sở

 Cấp ủy xã ở nhiều nơi đã chuyển khá nhanh từ “ổn định tổ chức” sang “lãnh đạo theo chương trình”. Đảng ủy các xã đã ban hành chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, xác định chương trình trọng tâm, đồng thời ban hành các đề án, nghị quyết và  kế hoạch để cụ thể hóa nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và xây dựng Đảng. Ngay sau khi vận hành, cấp ủy xã đã gặp mặt bí thư chi bộ, trưởng xóm, trưởng ban công tác mặt trận để quán triệt mô hình bộ máy mới, lắng nghe ý kiến từ cơ sở và kịp thời bố trí cán bộ có năng lực tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, triển khai “ngày thứ Bảy vì dân”.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy xã ở Nghệ An phải được đặt trong mục tiêu kép: Vừa bảo đảm tính Đảng, tính chiến lược, vừa nâng cao năng lực quản trị tại cơ sở. Tiêu chí cốt lõi là: Đúng vai, rõ thẩm quyền, ngắn quy trình, minh bạch trách nhiệm, đo được kết quả, đối thoại được với dân và thích ứng được với chuyển đổi số.

Từ yêu cầu và thực tiễn để tiếp đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy cấp xã trong giai đoạn mới cần quan tâm tập trung một số nhiệm vụ, giải pháp đó là:

Một là đổi mới việc ban hành nghị quyết của cấp ủy cấp xã, theo phương châm "Nghị quyết rõ hơn - Trúng vấn đề hơn - Ngắn gọn hơn - Khả thi hơn - Hiệu quả hơn"

 Đổi mới phương thức xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết là yêu cầu mang tính cấp bách, nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy xã, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo nhưng vẫn gắn liền với thực tiễn của từng địa phương. Đổi mới quy trình xây dựng nghị quyết, chuyển từ cách làm dàn trải, chưa có trọng tâm, trọng điểm sang quy trình dân chủ, khoa học và gắn với cơ sở dữ liệu thực tiễn. Cấp ủy xã phải tránh cách ban hành nghị quyết chung chung, khó thực hiện, mà phải đề ra các nhiệm vụ cụ thể gắn với từng lĩnh vực: phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, quản lý đất đai, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội, giữ gìn an ninh trật tự. Đồng thời, các chỉ tiêu phải lượng hóa được, có mốc thời gian và người chịu trách nhiệm rõ ràng, để thuận lợi trong việc kiểm tra, giám sát, đánh giá sau này. Khi dự thảo nghị quyết, cấp ủy xã phải lấy ý kiến rộng rãi của các tổ chức đảng, đoàn thể chính trị - xã hội, cán bộ, đảng viên và đại diện nhân dân.

Hai là, đổi mới công tác lãnh đạo, chỉ đạo thông tin, tuyên truyền, thuyết phục, vận động nhân dân, theo hướng: "Thông tin kịp thời - Tuyên truyền hiệu quả - Vận động thuyết phục - Tạo đồng thuận xã hội"

Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, toàn diện trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu gắn với nguyên tắc “6 rõ” “1 xuyên suốt”, bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; kịp thời chỉ đạo tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ cơ sở. Tiếp tục triển khai mô hình “Khoa giáo hướng về cơ sở” theo hướng tăng cường bám sát địa bàn, chuyển từ theo dõi gián tiếp sang giám sát trực tiếp tại các xã, phường sau sắp xếp đơn vị hành chính; đồng thời đẩy mạnh “Số hóa nghiệp vụ” thông qua việc thiết lập các nhóm chuyên trách liên ngành trên nền tảng số để kết nối, trao đổi thông tin, xử lý công việc giữa cấp tỉnh với cơ sở và triển khai mô hình xây dựng APP “Ứng dụng Mặt trận số” nhằm nắm tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của các đoàn viên, hội viên và các tầng lớp Nhân dân.

Đổi mới công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động nhân dân chính là đổi mới phương thức lãnh đạo theo tinh thần “Chủ động thông tin - Tăng cường đối thoại - Thuyết phục bằng thực tiễn - Tạo đồng thuận trong Nhân dân”.

Ba là, đổi mới mạnh mẽ về công tác cán bộ, phân cấp, phân quyền

Trong hệ thống chính trị hiện nay, công tác cán bộ luôn được coi là “then chốt của then chốt”, bởi cán bộ chính là nhân tố trực tiếp quyết định hiệu quả lãnh đạo của cấp ủy, cũng như hiệu quả quản lý của chính quyền cơ sở.

 Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, tư duy đổi mới, phương pháp làm việc khoa học, chuyên nghiệp, chủ động thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại, chuyển đổi số và yêu cầu phục vụ người dân, doanh nghiệp trong tình hình mới; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách phù hợp đối với cán bộ, công chức cấp xã và đội ngũ làm công tác chuyển đổi số, công nghệ thông tin, tiếp công dân, giải quyết thủ tục hành chính tại cơ sở.

Đẩy mạnh phân cấp, giao quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực theo hướng "Phân cấp mạnh hơn - Phân quyền rõ hơn - Trách nhiệm cao hơn - Hiệu quả tốt hơn"; nghiên cứu phân cấp cho ban thường vụ đảng ủy cấp xã thẩm quyền điều tiết biên chế, điều động, biệt phái, bố trí cán bộ trong nội bộ địa phương nhằm chủ động xử lý tình trạng thiếu hụt cán bộ cục bộ theo vị trí việc làm và yêu cầu thực tiễn.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong lãnh đạo, điều hành

 Đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, hạ tầng số và hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung từ cấp tỉnh đến cấp xã; xây dựng Trung tâm dữ liệu tỉnh bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, liên thông, dùng chung”; xây dựng Cổng dữ liệu và Cổng dữ liệu mở, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, nâng cao hiệu quả sử dụng các nền tảng số phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, giải quyết công việc và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Năm là, đổi mới phương thức lãnh đạo thông qua nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu

Với phương châm "Trên trước, dưới sau; trong trước, ngoài sau; nói đi đôi với làm; nêu gương để lãnh đạo", đổi mới phương thức lãnh đạo thông qua nêu gương không chỉ là yêu cầu chính trị, mà còn là phương thức vận động, thuyết phục nhân dân bằng chính sức mạnh của tấm gương sống động. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền xã phải tiên phong trong chấp hành nghị quyết, kỷ luật, kỷ cương, đồng thời đi đầu trong việc thực hiện các nhiệm vụ khó khăn, phức tạp như giải phóng mặt bằng, xử lý khiếu kiện, huy động nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng.

Sáu là đổi mới phương thức lãnh đạo thông qua công tác kiểm tra, giám sát theo phương châm: "Giám sát rộng - Kiểm tra trọng tâm - Phát hiện sớm - Chấn chỉnh kịp thời - Xử lý nghiêm minh".

              Phạm Quang Sơn, Ban Tổ chức Tỉnh ủy Nghệ An