Một trong những thành tựu nổi bật đầu tiên của Nghệ An là việc kiểm soát hiệu quả tốc độ gia tăng dân số. Theo thống kê, tỷ lệ sinh tại Nghệ An đã giảm đáng kể so với những thập kỷ trước. Nếu nhìn vào mức sinh thì trong 4 năm trở lại đây, Nghệ An có xu hướng giảm, ví dụ năm 2019, tỷ lệ này ở Nghệ An là 2,75%, đến năm 2020 là 2,68%, năm 2021 là 2,6% và năm 2022 là 2,61%, trung bình mỗi năm giảm khoảng 2.000 trẻ sinh ra. Điều này là kết quả của việc triển khai đồng bộ các chương trình kế hoạch hóa gia đình, nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc sinh đẻ có kế hoạch. Đặc biệt, Nghệ An là một trong những tỉnh đi đầu cả nước trong việc xây dựng các chính sách, đề ra nhiều Chỉ thị, Nghị quyết, Chương trình hành động về tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền trong công tác dân số. Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Chương trình hành động số 75-CTr/TU, ngày 06/12/2018 về thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW và Chỉ thị số 25-CT/TU ngày 06/12/2018 về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác dân số và phát triển trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong tình hình mới; HĐND tỉnh ban hành 4 nghị quyết; Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành Quyết định số 1114/QĐ-UBND, ngày 10/4/2019 về việc ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình hành động số 75-CTr/TU và 1 chỉ thị cùng với nhiều quyết định, kế hoạch... Chính quyền địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động truyền thông, cung cấp dịch vụ tư vấn và chăm sóc sức khỏe sinh sản miễn phí tại các vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là các khu vực dân tộc thiểu số. Những nỗ lực này không chỉ giúp giảm thiểu tỷ lệ sinh mà còn góp phần nâng cao sức khỏe bà mẹ và trẻ em.

Thứ hai, nâng cao chất lượng dân số là một trong những yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển của Nghệ An. Các chương trình tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm các bệnh, tật bẩm sinh cho trẻ em đã được triển khai rộng rãi. Trung tâm Sàng lọc - Chẩn đoán trước sinh và sơ sinh, Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An được thành lập năm 2017, đã thực hiện siêu âm sàng lọc cho 22.127 phụ nữ mang thai, trong đó phát hiện 2936 ca bất thường (chiếm tỷ lệ 13,2%). Sàng lọc trước sinh 4.697 mẫu; sàng lọc sơ sinh 7.730 ca. Triển khai thực hiện chọc ối cho 403 ca, phát hiện 55 ca bất thường. Các trường hợp này sau đó đã được tư vấn đi khám lại lần 2 và lập sổ theo dõi quá trình điều trị bệnh. Nhiều trường hợp nhờ được tư vấn và can thiệp sớm đã giúp trẻ được sinh ra giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong.

 Cùng với đó, các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về sức khỏe sinh sản, đặc biệt là cho thanh thiếu niên, đã góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cộng đồng. Ngành Dân số Nghệ An bằng nhiều hình thức tuyên truyền sinh động, hấp dẫn đã tạo sân chơi ý nghĩa cho lứa tuổi học trò và giúp các em nâng cao hiểu biết về sức khỏe sinh sản; các cuộc thi Rung chuông vàng “Tìm hiểu kiến thức về dân số, sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên” được Chi cục Dân số phối hợp với các Trường THPT trên địa bàn tỉnh là một hoạt động thiết thực; góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi quan niệm và hành vi của mọi người về vấn đề giới tính và nhằm động viên, khuyến khích trẻ em gái tự tin, vươn lên thực hiện quyền bình đẳng trong tương lai; cũng là dịp để các em học sinh thể hiện tài năng, trí tuệ, sự sáng tạo và tiếp cận với những thông tin chính xác, tin cậy về việc chăm sóc sức khỏe sinh sản và nâng cao hiểu biết, kiến thức và kỹ năng sống cơ bản để từ đó có ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân, có lối sống lành mạnh, từ đó nâng cao chất lượng dân số trong tương lai.

Nhờ vào những chính sách và sự đầu tư hợp lý, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em tại Nghệ An đã giảm đáng kể, trong khi tuổi thọ trung bình của người dân ngày càng tăng (năm 2018 là 72,8 tuổi đến nay là 73,2 tuổi). Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Nghệ An giảm đều theo kế hoạch đề ra. Trung bình mỗi năm, tỷ lệ suy dinh dưỡng giảm 0,4%. Cụ thể, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân giảm từ 15,7% vào năm 2020 xuống còn 12,4% vào năm 2024. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi giảm từ 26,0% vào năm 2020 xuống còn 23,2% vào năm 2024. Tỷ lệ gầy còm giảm nhẹ từ 5,7% vào năm 2021 xuống còn 5,6% vào năm 2023. Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em cũng được kiểm soát dưới 5%, đạt 4,3% vào năm 2023. Đây là những minh chứng rõ nét cho sự cải thiện chất lượng dân số trên địa bàn tỉnh.
Cùng với việc ổn định dân số, Nghệ An đã chú trọng đến việc phát triển kinh tế bền vững thông qua chuyển dịch cơ cấu lao động. Tỉnh đã tập trung đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao tay nghề cho người lao động, từ đó đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghiệp, dịch vụ và du lịch đang phát triển mạnh mẽ. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm, tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là thanh niên, có cơ hội khởi nghiệp và lập nghiệp ngay tại quê hương.

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, Nghệ An vẫn đang đối mặt với không ít thách thức như tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, già hóa dân số và sự chênh lệch về mức sống giữa các khu vực. Để giải quyết những vấn đề này, tỉnh cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và giáo dục, đồng thời triển khai các chính sách phù hợp để bảo đảm phát triển hài hòa giữa dân số và kinh tế. Tiếp tục giải quyết toàn diện, đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bổ, chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ tác động qua lại với phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, cần tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng, thích ứng với già hóa dân số; phân bố dân số hợp lý; nâng cao chất lượng dân số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An nhanh, bền vững.

Quang Minh