Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo ở làng Kim Nặc, tổng Thổ Ngọa (nay là xã Cẩm Hưng, tỉnh Hà Tĩnh), ngay từ nhỏ, Hà Huy Tập đã cho thấy là người có tính cách cương trực, thẳng thắn, sẵn sàng bênh vực người nghèo khổ, bị áp bức. Bản tính đó cùng với truyền thống quê hương và sự giáo dục của gia đình là những nhân tố sớm đưa anh dấn thân vào con đường cách mạng, đấu tranh chống lại mọi ách áp bức, bất công. Từ một thanh niên yêu nước tham gia hoạt động trong Hội Phục Việt, Hà Huy Tập trở thành chiến sĩ cộng sản.

Từ ảnh hưởng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và qua nhiều lần tiếp xúc để bàn về vấn đề hợp nhất, lập trường chính trị của Hà Huy Tập dần thay đổi, chuyển mạnh sang khuynh hướng vô sản. Ấn tượng mạnh với tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc và tác phẩm “Đường kách mệnh”, Hà Huy Tập tích cực hoạt động trong Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, bước vào cuộc đấu tranh cách mạng với bầu nhiệt huyết, lòng dũng cảm của tuổi trẻ.

Năm 1934, Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương ở nước ngoài (Ban Chỉ huy ở ngoài) thành lập. Đồng chí Hà Huy Tập được tín nhiệm làm Thư ký Ban này. Trên cương vị đó, đồng chí Hà Huy Tập cùng Ban lãnh đạo tích cực bắt mối với các tổ chức, cơ sở cách mạng trong nước khôi phục phong trào. Đến đầu năm 1935, khi hệ thống tổ chức của Đảng được xây dựng và chắp nối lại, Ban lãnh đạo ở nước ngoài quyết định triêu tập Đại hội đại biểu lần thứ nhất. Đại hội được tiến hành từ ngày 27 đén 31/3/1935 ở phố Quan Công thuộc Ma Cao (Trung Quốc). Tham dự Đại hội có 13 đại biểu thuộc các Đảng bộ trong nước và tổ chức của Đảng hoạt động ở nước ngoài. Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương Đảng gồm 12 đồng chí, trong đó có 4 uỷ viên dự khuyết và quyết định: Trung ương sẽ chỉ định một uỷ viên tham gia Ban Chấp hành Trung ương. Đồng chí Lê Hồng Phong được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Ban Chấp hành Trung ương nhất trí cử đồng chí Nguyễn Ái Quốc làm đại diện của Đảng bên cạnh Quốc tế Cộng sàn.

Tháng 7/1936, cùng với đồng chí Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập đã triệu tập và chủ trì Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Thượng Hải (Trung Quốc) bàn về chuyển hướng chính sách của Đảng theo tinh thần của Nghị quyết Đại hội VII Quốc tế Cộng sản. Hội nghị quyết định chuyển trụ sở làm việc của Ban Chấp hành Trung ương về trong nước. Tại Hội nghị cán bộ Ban Chấp hành Trung ương lâm thời tháng 10/1936, đồng chí Hà Huy Tập giữ chức Tổng Bí thư của Đảng thay đồng chí Lê Hồng Phong. Sau Hội nghị này, đồng chí Hà Huy Tập nguỵ trang bằng việc làm thầy giáo tập sự, hoạt động ở xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh).

Trở về Nam Kỳ vào lúc không khí chính trị cả nước đang có chuyển động lớn, một thời kỳ đầy sóng gió và thử thách. Với cương vị Tổng Bí thư của Đảng, đồng chí Hà Huy Tập đã vững vàng cùng tập thể Ban Chấp hành Trung ương chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua bao thử thách, hiểm nguy để tiến lên. Thời gian này, Đảng Cộng sản Đông Dương đã triển khai một hình thức đấu tranh mới là đấu tranh nghị trường, đấu tranh báo chí để tuyên truyền cổ động, duy trì hoạt động của một số tờ báo xuất bản công khai tại Sài Gòn những năm 1936- 1939, trong đó có tờ Le Peuple (Nhân dân) và tờ Dân chúng (tờ Dân chúng đặt trụ sở tại số 43 đường Hamelin, nay là đường Lê Thị Hồng Gấm, phường Nguyễn Thái Bình, quận I, Thành phố Hồ Chí Minh. Sau ba tháng khẩn trương chuẩn bị dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ và đồng chí Hà Huy Tập ngày 22/7/1938, báo Dân chúng ra số đầu tiên). Báo Dân chúng là cơ quan Trung ương với danh nghĩa Cơ quan của lao động và dân chúng Đông Dương.

Thực tế cuộc đấu tranh trên diễn đàn báo chí giai đoạn 1936 - 1939 diễn ra rất sôi nổi, cam go, phức tạp. Báo chí công khai trở thành vũ khí cách mạng và được sử dụng triệt để. Các chiến sĩ cách mạng đã vượt qua mọi khó khăn về tài chính, sự kiểm duyệt, khủng cố của chính quyền thực dân, cố gắng tìm mọi cách để ra báo và trụ vững trong thời gian dài. Có thể là xuất bản báo chữ Pháp để tránh kiểm duyệt; thuê, mượn, mua lại báo của người có giấy phép xuất bản hoặc thay đổi người quản lý… Tờ báo này bị đóng cửa lại ra tiếp tờ sau, chỉ thay tên báo.

Ở Nam Kỳ, khi báo Le Lutte (Tranh đấu) bị nhóm Troskist thao túng, vào khoảng tháng 6/1937, những người cộng sản cho xuất bản các tờ  L’Avant Ganle (Tiền Phong), Le Peuple, Dân Chúng… Các tờ báo này trở thành mũi xung kích sắc bén trong những phong trào lớn của cuộc vận động dân chủ, dân sinh thời kỳ 1936- 1939. Nhiều bài viết có tính chiến đấu mạnh mẽ, đả kích chính sách cai trị của thực dân gây nên những khổ cực, chết chóc cho nhân dân các nước thuộc địa. Cùng với đó là những nội dung như tuyên truyền lý luận, đường lối quan điểm, chính sách cách mạng, cổ động và tổ chức quần chúng đấu tranh chống bọn Troskist… Trong đó tờ Le Peuple xuất bản được khoảng hơn 30 số, còn tờ Dân chúng cho ra đời 81 số báo. Đó là thành công lớn của Ban Biên tập báo và những người chèo lái như Hà Huy Tập.

Trong suốt quá trình hoạt động Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã viết nhiều tác phẩm, gồm 14 bài viết và văn kiện, 20 tác phẩm sách và báo. Các bài viết cho thấy trí tuệ uyên thâm, bản lĩnh vững vàng, tài lãnh đạo xuất sắc của đồng chí. Chiều 1/5/1938, khi đang tham gia mit tinh kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động tại Sài Gòn, Hà Huy Tập đã bị mật thám bắt, mặc dù biết đồng chí là Tổng Bí thư của Đảng Cộng sản Đông Dương nhưng ở thời điểm Chính phủ Mặt trận nhân dân Pháp đang cầm quyền, chính quyền thực dân không thể lấy cớ Hà Huy Tập là cộng sản để bắt giam.

Khám xét người, chúng không thấy một thứ gì khác ngoài chiếc thẻ thân mang tên Lê Văn Có và chúng đưa đồng chí vào giam tại Khám Lớn (Sài Gòn). Ngày 24/5/1938, chúng mở phiên toà tiểu hình tại Sài Gòn xét xử Hà Huy Tập vì tội lấy trộm, giả mạo và sử dụng thẻ sưu với tên người khác và tuyên án 2 tháng tù giam và 5 năm cấm cư trú tại Nam Kỳ trục xuất về quê quản thúc. Đến năm 1941, Toàn án binh Sài Gòn lại đưa Hà Huy Tập và những người chúng bắt được trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ ra xét xử. Hà Huy Tập đã chống án quyết liệt nhưng quan toà đã áp đảo và tuyên án tử hình. Nhận bản án tử hình, đồng chí Hà Huy Tập không hề run sợ mà khảng khái tuyên bố: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động!”. Ngày 28/8/1941, thực dân Pháp đã đưa đồng chí Hà Huy Tập và một số chiến sĩ cách mạng kiên trung khác ra xử bắn tại trường bắn Ngã tư Giếng Nước, Hóc Môn (Gia Định).

35 năm tuổi đời, 16 năm hoạt động cách mạng, từ nhà yêu nước trở thành nhà cách mạng, Tổng Bí thư Hà Huy Tập đã sống một cuộc đời cách mạng sôi nổi và vinh quang, trở thành tấm gương sáng cho toàn Đảng, toàn dân ta noi theo. Đồng chí Hà Huy Tập đi vào cõi vĩnh hằng với lời hô “Cách mạng muôn năm!”. Đó chính là khí phách hiên ngang của người chiến sĩ cộng sản kiên cường. Lời nhắn nhủ “Chớ xem tôi như là người chết mà phải buồn. Trái lại nên xem tôi là người còn sống, nhưng đi vắng một thời gian vô hạn mà thôi” thể hiện niềm tin son sắt vào thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam. Lịch sử luôn ghi nhớ đồng chí như một chiến sĩ cộng sản kiên cường, một người lãnh đạo tận tuỵ, năng động, một cây bút lý luận xuất sắc của Đảng những năm 30 của thế kỷ XX, người đã chiến đấu đến giây phút cuối cùng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, cho lý tưởng cộng sản.

Nguyễn Hồng Vui, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy