Sáng 25/9, Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương; lịch sử truyền thống ban, ngành, đoàn thể trong bối cảnh mới”. Đồng chí Trần Quốc Khánh, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Nghệ An tham dự hội thảo.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác nghiên cứu, biên soạn, tuyên truyền và giáo dục lịch sử Đảng bộ địa phương, lịch sử truyền thống các ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội.

Tham dự hội thảo có lãnh đạo, cán bộ trực tiếp làm công tác lịch sử Đảng, các nhà khoa học cùng đại biểu nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị. Ban Tổ chức hội thảo nhận được 46 báo cáo, tham luận, tập trung trao đổi, thảo luận về những vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra trong công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Bảo đảm tính liên tục, kế thừa của lịch sử Đảng

Phát biểu đề dẫn hội thảo, PGS.TS Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cho biết thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy và xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gồm cấp tỉnh và cấp xã được tổ chức và đi vào hoạt động.

Những thay đổi về địa giới, tổ chức bộ máy, tên gọi và phạm vi quản lý của nhiều địa phương, cơ quan, đơn vị đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác lịch sử Đảng.

Đối với lịch sử Đảng bộ địa phương, vấn đề quan trọng được đặt ra là phải xác định đúng đối tượng, phạm vi, mốc thời gian, tên gọi; đồng thời xử lý khoa học mối quan hệ giữa lịch sử của các đơn vị trước sắp xếp với lịch sử của đơn vị mới, bảo đảm tính liên tục, kế thừa, không làm đứt gãy mạch lịch sử.

Đối với lịch sử truyền thống các ban, bộ, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức, bộ máy cũng đòi hỏi phải xác định rõ đối tượng, phạm vi nghiên cứu, lịch sử các tổ chức tiền thân, quá trình hình thành, phát triển và sự kế thừa truyền thống trong tổ chức mới.

Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là cách xử lý đối với những công trình lịch sử đã hoàn thành, đang nghiên cứu hoặc chưa triển khai. Theo đó, cần phân loại cụ thể để xác định công trình nào tiếp tục nghiên cứu, bổ sung; công trình nào cần biên soạn mới; công trình nào có thể kế thừa, tích hợp trên cơ sở các tư liệu, công trình đã được nghiên cứu trước đây.

Việc xử lý cũng cần tính đến sự khác nhau về mốc thời gian, phạm vi nghiên cứu, địa giới hành chính, tên gọi, sự kiện và nhân vật lịch sử của các đơn vị trước khi sắp xếp.

Không để thất thoát, đứt gãy nguồn tư liệu lịch sử

Thực tiễn cho thấy, sau sắp xếp đơn vị hành chính, giữa các địa phương, cơ quan, đơn vị còn có sự khác nhau về tiến độ nghiên cứu, hệ thống tư liệu, phương pháp biên soạn, cách xác định sự kiện, nhân vật và tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, quá trình tổ chức lại bộ máy, điều chuyển, bố trí cán bộ cũng tác động trực tiếp đến đội ngũ làm công tác lịch sử Đảng, nhất là ở cơ sở. Trong khi đó, đây là lĩnh vực đòi hỏi tính kế thừa cao, cán bộ thực hiện cần có kiến thức chuyên môn, kinh nghiệm nghiên cứu và am hiểu sâu về lịch sử, địa phương, đơn vị.

Bên cạnh đó, việc bảo toàn, quản lý, số hóa và khai thác nguồn tư liệu lịch sử trở thành yêu cầu cấp thiết. Hồ sơ, tài liệu của các địa phương, cơ quan, đơn vị trước sắp xếp cần được kiểm kê, phân loại, bảo quản và bàn giao đầy đủ, tránh thất lạc, phân tán hoặc khó khăn trong khai thác về sau.

Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật của công tác lưu trữ mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng, tính chính xác và tính khoa học của các công trình lịch sử Đảng trong tương lai. Các ấn phẩm lịch sử chú trọng nâng cao cả về số lượng và chất lượng; công tác tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng được triển khai sâu rộng. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số và lồng ghép nội dung lịch sử trong nhà trường được chú trọng, góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với nhân dân, nhất là thế hệ trẻ.

Tích hợp các mạch lịch sử, phát huy giá trị truyền thống

Tại hội thảo, các tham luận tập trung làm rõ nhiều vấn đề cụ thể như: Xác định chủ thể lịch sử của Đảng bộ sau sáp nhập; xử lý các mạch lịch sử khi nhiều Đảng bộ hợp nhất thành một; bảo lưu, tích hợp và phát huy giá trị lịch sử của các địa phương trước sáp nhập trong lịch sử Đảng bộ mới.

Các đại biểu cũng trao đổi về chuyển đổi số trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng; công tác quản lý, khai thác tư liệu; quy trình thẩm định, xuất bản; hướng dẫn triển khai và kinh phí thực hiện, nhất là đối với việc biên soạn lịch sử Đảng bộ các đơn vị hành chính cấp xã.

Một số ý kiến đề xuất cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa các địa phương với các trường đại học, viện nghiên cứu, các cơ quan chuyên môn; tổ chức thêm các lớp tập huấn, hội thảo chuyên sâu nhằm nâng cao kỹ năng nghiên cứu, khai thác tư liệu, biên soạn và thẩm định lịch sử Đảng cho đội ngũ cán bộ ở cơ sở.

Các ý kiến tại hội thảo cho rằng, trong điều kiện mới, cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận đơn thuần theo địa giới hành chính sang cách tiếp cận bảo đảm tính liên tục của tiến trình lịch sử. Việc sáp nhập đơn vị hành chính là sự thay đổi về tổ chức, địa giới và tên gọi, nhưng không làm mất đi lịch sử, truyền thống và những giá trị đã được các thế hệ vun đắp.

Do đó, mỗi công trình lịch sử Đảng bộ sau sắp xếp cần phản ánh đầy đủ, khách quan và khoa học quá trình hình thành, đấu tranh, xây dựng và phát triển của các địa phương, đơn vị tiền thân; đồng thời làm rõ quá trình kế thừa, hội tụ và phát triển trong tổ chức mới.

Đổi mới để lịch sử Đảng tiếp tục được lan tỏa

Tổng kết hội thảo, PGS.TS Lê Hải Bình nhấn mạnh yêu cầu thống nhất nhận thức về tính liên tục của lịch sử và nguyên tắc kế thừa lịch sử trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính; đồng thời củng cố chủ thể lãnh đạo, đội ngũ cán bộ và cơ chế phối hợp để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác lịch sử Đảng.

Từ những vấn đề được trao đổi tại hội thảo cho thấy, trong bối cảnh mới, công tác lịch sử Đảng cần được tiếp tục đổi mới cả về tư duy, phương pháp nghiên cứu, tổ chức thực hiện và phương thức tuyên truyền, giáo dục. Cùng với việc bảo tồn, khai thác hiệu quả các nguồn tư liệu, việc đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu lịch sử, ứng dụng công nghệ trong lưu trữ và phổ biến tư liệu sẽ góp phần tạo điều kiện để lịch sử Đảng được bảo tồn lâu dài và tiếp cận rộng rãi hơn.

Đối với các địa phương sau sắp xếp, đây cũng là cơ hội để rà soát, hệ thống hóa, bổ sung và nâng cao chất lượng các công trình lịch sử; qua đó làm rõ hơn truyền thống cách mạng, những đóng góp của các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân, góp phần giáo dục truyền thống, bồi đắp niềm tin, lý tưởng và trách nhiệm cho cán bộ, đảng viên, nhất là thế hệ trẻ.

Hội thảo là dịp để các địa phương, cơ quan, đơn vị trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những vấn đề mới và từng bước thống nhất phương pháp xử lý trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống các ban, ngành, đoàn thể sau sắp xếp. Những kinh nghiệm, đề xuất được chia sẻ tại hội thảo là cơ sở tham khảo thiết thực để các địa phương vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm lịch sử Đảng không bị đứt mạch, truyền thống không bị mai một và những giá trị lịch sử tiếp tục được kế thừa, phát huy trong giai đoạn mới.

Quang Minh, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy