Nhìn lại chặng đường chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự thay đổi quan điểm về khu vực kinh tế tư nhân và vai trò của người đảng viên trong khối kinh tế này chính là minh chứng sống động nhất cho bản lĩnh trí tuệ, tính kiên định và khả năng vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Khi tư duy lý luận được giải phóng, những rào cản tâm lý cố hữu đã bị đập tan, khơi thông nguồn lực to lớn trong nhân dân và chuyển hóa thành động lực vật chất thúc đẩy đất nước phát triển. Đứng trước ngưỡng cửa của kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc tiếp tục nâng tầm nhận thức lý luận và đổi mới phương thức quản lý đối với đảng viên làm kinh tế tư nhân không chỉ là một yêu cầu mang tính thời đại, mà còn là một đòi hỏi tất yếu khách quan. Trong bối cảnh đẩy mạnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp tinh gọn, hiệu quả hiện nay, việc giải quyết hài hòa, biện chứng mối quan hệ giữa “Tính Đảng” và “Thị trường” sẽ tiếp tục là chìa khóa mở ra không gian phát triển mới. Từ thực tiễn sinh động của tỉnh Nghệ An - vùng đất địa linh nhân kiệt giàu truyền thống cách mạng, hành trình 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW đã để lại những bài học vô giá, khẳng định sức mạnh nội sinh to lớn khi lý luận đúng và đi trước mở đường cho thực tiễn bứt phá.

BÀI 1: LÝ LUẬN VỀ ĐẢNG VIÊN LÀM KINH TẾ TƯ NHÂN - BƯỚC PHÁT TRIỂN TƯ DUY NĂNG ĐỘNG TẠI NGHỆ AN

Trong tiến trình đổi mới đất nước, nhận thức lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế tư nhân và việc đảng viên làm kinh tế tư nhân đã ghi nhận bước đột phá mang tính thể chế. Đây là một bước ngoặt tư duy căn bản, tháo gỡ triệt để rào cản tâm lý giữa lý tưởng cộng sản và quy luật vận hành của nền kinh tế thị trường. Đối với Nghệ An - địa bàn giàu truyền thống cách mạng nhưng mang tính đặc thù cao về địa hình và nguồn lực, việc vận dụng sáng tạo hệ thống lý luận này chính là “chìa khóa vàng” để giải phóng sức sản xuất và khơi thông nội lực phát triển quê hương.

Phát triển tư duy lý luận của Đảng về kinh tế tư nhân

Kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay không phải là tàn dư của xã hội cũ mà là sản phẩm hình thành từ công cuộc Đổi mới và tư duy lý luận của Đảng. Khởi đầu từ Đại hội VI (1986) với sự thừa nhận các thành phần kinh tế tiểu sản xuất và tư bản tư nhân, khái niệm KTTN chính thức xuất hiện từ Hội nghị Trung ương 6 (khóa VI) năm 1989. Trải qua các kỳ Đại hội VII, VIII và IX, Đảng dần thống nhất xác định KTTN bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân.

Hội nghị lần thứ 5 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX, Đảng ta đã khẳng định: “Hơn 10 năm qua, thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, được sự đồng tình, hưởng ứng tích cực của nhân dân, KTTN gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và kinh tế TBTN hoạt động dưới hình thức kinh tế kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp của tư nhân đã phát triển rộng khắp trong cả nước và đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế”[1]. Đến Đại hội X, KTTN chính thức được khẳng định là một trong những thành phần kinh tế cơ bản, cấu thành từ ba chế độ sở hữu (toàn dân, tập thể, tư nhân)[2].

Trên cơ sở đó, các kỳ Đại hội và Nghị quyết tiếp theo đã liên tục nâng tầm nhận thức từ “một động lực quan trọng” (Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị, Đại hội XII) nâng lên thành “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”[3] (Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội XIV). Việc xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất mang tính chiến lược trong bối cảnh hội nhập sâu rộng xuất phát từ khả năng thích ứng linh hoạt, tính sáng tạo và vai trò trụ cột của khu vực này trong việc giải quyết việc làm, cung ứng hàng hóa, thúc đẩy khoa học - công nghệ. Bước ngoặt tư duy này đòi hỏi phải tiếp tục xóa bỏ triệt để các rào cản, định kiến, bảo đảm môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng, minh bạch để kinh tế tư nhân bứt phá, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Đường lối nhất quán và định hướng chiến lược phát triển Quan điểm xuyên suốt của Đảng là tạo điều kiện thuận lợi, không hạn chế quy mô, ngành nghề và địa bàn hoạt động của KTTN theo quy định pháp luật. Nhà nước bảo đảm sự bình đẳng, xóa bỏ phân biệt đối xử, hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn lực, đồng thời bảo vệ quyền sở hữu tài sản hợp pháp của công dân và doanh nghiệp. Phát triển KTTN mang ý nghĩa chiến lược lâu dài nhằm phát huy nội lực, phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Đột phá chính sách của Đảng về Đảng viên làm kinh tế tư nhân

Nhìn lại lịch sử phát triển đường lối của Đảng, bước ngoặt căn bản mang tính nền móng được xác lập từ Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX (tháng 3/2002) khi Đảng ta lần đầu tiên khẳng định đảng viên đang làm chủ doanh nghiệp tư nhân chấp hành tốt Điều lệ Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước, nếu có nguyện vọng thì vẫn là đảng viên. Quan điểm lịch sử này đã cởi trói về mặt tư duy, tháo gỡ những rào cản tâm lý nặng nề vốn tồn tại từ lâu về ranh giới giữa lý tưởng của người cộng sản và hoạt động kinh doanh thị trường. Quyết sách ấy mở đường cho lực lượng đảng viên mạnh dạn tham gia vào khu vực kinh tế tư nhân mà không phải đánh đổi bằng sinh mệnh chính trị của mình.

Đặc biệt, Đến Đại hội X (tháng 4/2006), tư duy lý luận tiếp tục có bước nhảy vọt khi Đảng khẳng định: “Đảng viên làm kinh tế tư nhân không giới hạn về quy mô phải gương mẫu chấp hành Điều lệ Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước và quy định cụ thể của Ban Chấp hành Trung ương”[4]. Việc gỡ bỏ giới hạn về quy mô kinh doanh là một quyết nghị lịch sử, tạo nên hành lang tâm lý an toàn tuyệt đối, khích lệ làn sóng Đảng viên tự tin dấn thân trên mặt trận làm giàu cho quê hương, đất nước. Cụ thể hóa tinh thần này, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) đã ban hành Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 về đảng viên làm kinh tế tư nhân, trở thành kim chỉ nam cốt lõi quy định chi tiết về tư cách, quyền lợi và nghĩa vụ của người chiến sĩ cộng sản trên nghị trường kinh tế. Sau đó, Bộ Chính trị tiếp tục ban hành Kết luận số 29-KL/TW ngày 31/01/2018 khẳng định sự nhất quán và nâng cao hiệu quả thực hiện Quy định 15.

Chủ trương cho phép và khuyến khích đảng viên làm kinh tế tư nhân không làm thay đổi bản chất của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trái lại, điều này yêu cầu tính tiên phong, gương mẫu của người đảng viên phải được thể hiện rõ nét trên mặt trận kinh tế[5]: tuân thủ pháp luật, minh bạch tài chính, tạo việc làm, đóng góp ngân sách và thực hiện trách nhiệm xã hội.

Ý nghĩa lý luận đối với thực tiễn tỉnh Nghệ An

Nghệ An là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi có truyền thống cách mạng kiên cường nhưng cũng đối mặt với nhiều khó khăn về nguồn lực phát triển. Vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để phát huy vai trò tính Đảng trong khu vực kinh tế tư nhân?

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh ủy Nghệ An đã xác định: Nhận thức của cán bộ, đảng viên về kinh tế tư nhân phải đi trước một bước. Việc xóa bỏ định kiến đối với đảng viên làm kinh tế tư nhân chính là chìa khóa để khơi thông nguồn lực trong Nhân dân.  

Trước bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của đội ngũ hơn 202 nghìn đảng viên được xem là “chìa khóa vàng” mang tính chiến lược. Quán triệt sâu sắc tinh thần Quy định 15-QĐ/TW và Kết luận 29-KL/TW, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An đã cụ thể hóa đường lối lý luận bằng hệ thống các chủ trương, đề án khoa học và sát thực tiễn như Đề án 5155 (giai đoạn 2014 - 2020), Kết luận số 189-KL/TU (năm 2020) và gần đây nhất là Đề án số 11-ĐA/TU, Kế hoạch số 32-KH/TU (đầu năm 2026) về phát triển đảng viên, tổ chức đảng trong doanh nghiệp tư nhân giai đoạn 2026 - 2030. Việc Tỉnh ủy Nghệ An ban hành các văn bản trên nhằm để hiện thực hóa chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân nói chung và đảng viên làm kinh tế tư nhân nói riêng. Mục tiêu cuối cùng là thực hiện thành công Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045[6].

Bản chất giữa phát triển kinh tế tư nhân và xây dựng Đảng

Bản chất giữa phát triển kinh tế tư nhân và xây dựng Đảng là sự kết hợp hài hòa, biện chứng giữa “Tính Đảng” và “Thị trường”. Đảng viên làm chủ doanh nghiệp vừa là nhà quản lý kinh tế nhạy bén, vừa là hạt nhân chính trị lãnh đạo tổ chức đảng và các đoàn thể. Việc đảng viên chấp hành nghiêm Điều lệ Đảng, kê khai tài sản, minh bạch nguồn vốn và đi đầu trong ứng dụng khoa học - công nghệ chính là minh chứng sống động cho lý luận “Đảng gắn liền với lợi ích của Nhân dân và Dân tộc”.

Tổ chức Đảng trong khối tư nhân không đóng vai trò mệnh lệnh hành chính, không can thiệp thô bạo vào hoạt động sản xuất kinh doanh hay làm gián đoạn chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. Ngược lại, tổ chức Đảng đóng vai trò là hạt nhân chính trị, đồng hành, định hướng, quy tụ và lan tỏa văn hóa kinh doanh liêm chính, thượng tôn pháp luật. Nhìn từ góc độ lý luận gắn với thực tiễn đặc thù Nghệ An, sự cởi mở của cơ chế chính sách kết hợp với ý chí vươn lên mạnh mẽ của con người xứ Nghệ chính là tiền đề cốt lõi để chuyển hóa tư duy lý luận thành tiềm lực kinh tế to lớn, đưa đất nước và địa phương tiến lên giàu đẹp, văn minh.

(Còn nữa)

Hồ Công Hợp, Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên 

Nguyễn Thị Quỳnh, Ban Tổ chức Tỉnh ủy Nghệ An