Ngày 15/10/2026, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 15-CT/TW về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ phát triển mới của đất nước. Chỉ thị xác định bảo đảm an ninh môi trường là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, lấy Nhân dân làm trung tâm, chủ thể và động lực; trong đó, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện.

Nhận diện đầy đủ nguy cơ, chủ động bảo đảm an ninh môi trường

Theo Chỉ thị, an ninh môi trường là trạng thái môi trường an toàn, ổn định, bền vững, trong đó các nguy cơ, rủi ro được nhận diện, dự báo, phòng ngừa, kiểm soát và ứng phó hiệu quả, không gây tổn hại đến an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội và lợi ích quốc gia - dân tộc.

Thời gian qua, công tác bảo đảm an ninh môi trường đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, tư duy quản trị, thể chế vẫn còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cơ quan, năng lực nhận diện, dự báo, cảnh báo và xử lý rủi ro còn những bất cập. Tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường vẫn diễn biến phức tạp.

Trong thời kỳ phát triển mới, các nguy cơ, rủi ro môi trường ngày càng mang tính liên ngành, liên vùng, liên lưu vực, xuyên biên giới; có thể tích tụ, cộng hưởng và tác động trực tiếp đến sức chống chịu, năng lực tự chủ chiến lược, năng lực cạnh tranh quốc gia. Những vấn đề môi trường nếu không được nhận diện, phòng ngừa và xử lý kịp thời có khả năng chuyển hóa thành các vấn đề về an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội.

Trước yêu cầu đó, Chỉ thị số 15-CT/TW đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và phương thức quản trị an ninh môi trường theo hướng chủ động phòng ngừa, quản trị rủi ro từ sớm, từ xa; tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành và người đứng đầu; đồng thời phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân.

Tăng cường vai trò lãnh đạo, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Chính trị xác định là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội đối với công tác bảo đảm an ninh môi trường.

Các cấp ủy, chính quyền từ Trung ương đến cơ sở phải gắn nhiệm vụ bảo đảm an ninh môi trường với công tác bảo vệ môi trường; tích hợp nội dung này vào nghị quyết, chương trình công tác hằng năm và nhiệm kỳ phù hợp với chức năng, nhiệm vụ. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện; tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kịp thời chấn chỉnh hạn chế, yếu kém và xử lý nghiêm các vi phạm.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, giáo dục cần được đổi mới nhằm nâng cao nhận thức, ý thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân. Việc chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, định hướng dư luận và xử lý hiệu quả các vấn đề phức tạp về thông tin, truyền thông liên quan đến môi trường cũng là yêu cầu được đặt ra.

Bộ Chính trị đồng thời yêu cầu rà soát, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về bảo đảm an ninh môi trường; xây dựng cơ chế chỉ đạo, điều phối liên ngành, phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền của các cấp, các ngành, người đứng đầu trong nhận diện, phòng ngừa, kiểm soát, ứng phó và xử lý rủi ro.

Đáng chú ý, yêu cầu nhận diện, đánh giá và quản trị nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường phải được tích hợp ngay từ quá trình xây dựng chính sách, chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án có khả năng tác động lớn đến môi trường. Chủ thể tạo ra rủi ro phải chịu trách nhiệm tương xứng với mức độ rủi ro và hậu quả gây ra; quá trình triển khai phải được giám sát và kịp thời điều chỉnh khi rủi ro phát sinh hoặc gia tăng.

Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và thi hành pháp luật cần chuyển mạnh từ kiểm tra, xử lý đơn lẻ sang quản trị, giám sát theo mức độ rủi ro, tập trung vào địa bàn, lĩnh vực và cơ sở có nguy cơ cao. Đồng thời, phát huy hiệu quả các công cụ kinh tế, tài chính, kỹ thuật, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số để phòng ngừa, kiểm soát rủi ro, huy động nguồn lực xã hội cho nhiệm vụ này.

Chủ động phòng ngừa, kiểm soát và xử lý các nguy cơ, rủi ro môi trường

Chỉ thị nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các dự án, cơ sở, nguồn thải có nguy cơ gây ô nhiễm, sự cố môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng và sinh kế của Nhân dân; các nguồn lực, địa bàn, công trình, hệ thống trọng yếu hoặc có tính chất liên vùng, liên lưu vực, xuyên biên giới. Mục tiêu là không để hình thành, tích tụ những nguy cơ, rủi ro lớn; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm vi phạm, bảo đảm trách nhiệm khắc phục hậu quả, phục hồi môi trường và bồi thường thiệt hại theo quy định.

Để nâng cao khả năng ứng phó, cần xây dựng bộ tiêu chí phân loại, cảnh báo rủi ro an ninh môi trường và nguy cơ chuyển hóa thành vấn đề an ninh; hoàn thiện phương án bảo đảm an ninh, an toàn đối với những khu vực, cơ sở, công trình, hệ thống có nguy cơ xảy ra sự cố nghiêm trọng, tác động dây chuyền, diện rộng. Các cơ chế phối hợp thống nhất, liên ngành, liên vùng phải được hình thành để xử lý kịp thời những nguy cơ phát sinh.

Việc xây dựng kịch bản ứng phó theo từng cấp độ, thường xuyên diễn tập các phương án, tình huống nghiêm trọng, phức tạp có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao năng lực chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, không để sự cố môi trường lan rộng, kéo dài và trở thành khủng hoảng.

Bên cạnh đó, cần xử lý dứt điểm các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng, kéo dài và những vấn đề môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống Nhân dân. Các nguy cơ phát sinh bức xúc, tranh chấp, khiếu kiện phải được giải quyết từ sớm, không để hình thành điểm nóng, vấn đề phức tạp về an ninh, trật tự; đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng vấn đề môi trường để gây mất ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, xâm phạm an ninh quốc gia.

Một nội dung quan trọng khác là chủ động nhận diện, đánh giá, dự báo và quản trị rủi ro phát sinh từ suy thoái, cạn kiệt tài nguyên, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, ô nhiễm, chất thải, sinh vật ngoại lai xâm hại, sự cố hạt nhân, phóng xạ, hóa chất và các tác động môi trường từ bên ngoài lãnh thổ đến Việt Nam. Trọng tâm là những nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh sinh học, an ninh hạt nhân, nguồn lực chiến lược và các công trình, hệ thống trọng yếu.

Đẩy mạnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong quản trị an ninh môi trường

Để nâng cao hiệu quả quản trị, Bộ Chính trị yêu cầu tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phục vụ bảo đảm an ninh môi trường.

Theo đó, phương thức quản trị cần dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và phân tích rủi ro; ưu tiên nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và làm chủ các công nghệ phục vụ nhận diện, giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và xử lý hiệu quả, kịp thời các nguy cơ, rủi ro.

Chỉ thị đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và bản đồ rủi ro an ninh môi trường trên nền tảng số; tập trung vào các nguồn nguy cơ, địa bàn, lĩnh vực, công trình, hệ thống trọng yếu và những vấn đề mới nổi, xuyên biên giới. Đồng thời, hoàn thiện, tích hợp, liên thông và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu môi trường với các cơ sở dữ liệu liên quan; xây dựng hệ thống dữ liệu và cảnh báo sớm, kết nối và phân tích dữ liệu đa nguồn, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, quản trị và ra quyết định.

Việc tăng cường liên kết giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp cũng được xác định là giải pháp cần thiết để huy động nguồn lực phát triển, làm chủ và ứng dụng các công nghệ, sản phẩm, giải pháp phục vụ bảo đảm an ninh môi trường.

Song song với ứng dụng công nghệ, cần nâng cao năng lực nắm tình hình, điều tra cơ bản, phân tích và dự báo chiến lược; chủ động nhận diện từ sớm các hành vi, yếu tố có khả năng xâm hại an ninh môi trường, an ninh quốc gia, an ninh con người và lợi ích quốc gia - dân tộc. Tập trung đấu tranh, xử lý nghiêm tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, đa dạng sinh học, nhất là hành vi có tổ chức, liên tỉnh, xuyên quốc gia, gây hậu quả nghiêm trọng. Kiên quyết xử lý hành vi tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, bao che, tiếp tay cho vi phạm.

Trong lĩnh vực đối ngoại, Chỉ thị yêu cầu tăng cường hội nhập, hợp tác quốc tế; chủ động tham gia, đóng góp xây dựng các cơ chế hợp tác về môi trường và an ninh môi trường; đẩy mạnh trao đổi thông tin, dự báo, cảnh báo, phối hợp xử lý nguy cơ xuyên biên giới. Đồng thời, nghiên cứu, đánh giá tác động của các chính sách, tiêu chuẩn môi trường quốc tế, xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và các cơ chế thương mại mới để kịp thời có giải pháp thích ứng, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Tổ chức thực hiện đồng bộ, thống nhất, hiệu quả

Để Chỉ thị được triển khai thực chất, Bộ Chính trị yêu cầu cấp ủy, tổ chức đảng các cấp phổ biến, quán triệt nội dung đến chi bộ và đảng viên, bảo đảm thống nhất nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị và xã hội.

Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, ban hành chương trình hành động cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Chỉ thị, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, cùng Chương trình hành động số 31-CTr/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị thực hiện Kết luận số 75-KL/TW.

Các tỉnh ủy, thành ủy có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể hóa Chỉ thị phù hợp với đặc điểm, tình hình địa phương; xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm, cơ chế phối hợp và lộ trình thực hiện. Đảng ủy Công an Trung ương chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thường xuyên theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, sơ kết, tổng kết và định kỳ báo cáo Bộ Chính trị về tình hình, kết quả thực hiện.

Với các nhiệm vụ, giải pháp toàn diện và đồng bộ, Chỉ thị số 15-CT/TW thể hiện yêu cầu tăng cường năng lực phòng ngừa, quản trị và ứng phó trước các nguy cơ, rủi ro môi trường trong tình hình mới. Việc tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Chỉ thị sẽ góp phần bảo vệ môi trường sống, bảo đảm an ninh con người, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.